3.2.6 Doeleinden en soorten stichtingen

Oorspronkelijk richtten de (voorlopers van) stichtingen zich op vrome doeleinden (piae causae), tegenwoordig ook wel – in iets ruimere zin – charitatieve doelen genoemd. Daarnaast ontwikkelde de stichting zich ook op andere terreinen.1 Zo werden er stichtingen voor wetenschappelijke en culturele doelen opgericht. Naast stichtingen met maatschappelijk doel bestonden talrijke familiestichtingen. Veel oude stichtingen werden bij testament opgericht en waren in feite, in de woorden van Polak, een niet aan de duur van een mensenleven gebonden vorm van vermogensbeheer.2 Volgens Polak werden ten tijde van de WS 1956 nog steeds veel van dergelijke stichtingen opgericht, maar kwamen daarnaast steeds meer stichtingen voor met andere doeleinden, opgericht onder levenden, waarbij vermogen en vermogensbeheer geen of nagenoeg geen rol speelden.

Ook de overheid ging de stichting steeds vaker gebruiken, bijvoorbeeld het Landbouw-Crisisfonds werd in 1936 in een stichting ondergebracht.3 De wetgever wilde de bepalingen uit de WS 1956 echter niet van toepassing verklaren op dergelijke overheidsstichtingen.4 In de MvT is te lezen dat tegen het gebruik van de stichtingsvorm door de overheid bezwaren zijn aan te voeren, die in afzonderlijke wetgeving geadresseerd moeten worden.5 Voor kerkgenootschappen en pensioenfondsen die de vorm van een stichting hadden gold een eigen regeling.6

Hoewel aanvankelijk het ontbreken van een wettelijke regeling volgens sommigen ruimte liet voor het gebruik van de stichting op verschillende terreinen, leek de rechtspraak beperkingen te stellen aan de doelstelling en bij de stichting, evenals bij de vereniging, slechts een ideëel doel toe te staan.7 Uitgangspunt van de wetgever was dat voor “doeleinden die op winst zijn gericht” de NV en de coöperatieve vereniging meer geëigende vormen waren. Het toenemend gebruik van stichtingen voor een commercieel doel moest “als een misbruik worden gewraakt”, aldus de MvT bij de WS 1956.8 Later nuanceerde de Minister dit en stelde vast dat een stichting een niet op winst gericht doel moet hebben, maar dat toelaatbaar is dat een stichting commerciële handelingen verricht en ook dat zij daarmee winst maakt, die overeenkomstig de bepalingen van de statuten aan de rechthebbenden ten goede komen. Daarbij werd opgemerkt dat het behalen van winst niet het hoofddoel mocht zijn maar slechts een middel om het doel te verwezenlijken.