7.4.1 Het afwegingskader

Bij de toepassing van het vertrouwensbeginsel zijn twee vragen aan de orde, namelijk: 1. Zijn de bij de burger gewekte verwachtingen redelijk? 2. Zo ja, welk rechtsgevolg moet daaraan worden verbonden?

Ten aanzien van de eerste vraag gaat het er in de kern om dat een onderscheid wordt gemaakt tussen enerzijds de categorie verwachtingen waarvoor goede redenen bestaan (denk aan ondubbelzinnige uitingen) en anderzijds de categorie verwachting waarvoor géén goede redenen bestaan (denk aan interpretaties die berusten op ‘wensdenken’). Redelijke verwachtingen berusten op goede gronden, terwijl die ontbreken bij verwachtingen die niet als redelijk te beschouwen zijn.1 Daarbij is de concrete situatie, de communicatieve context, van belang. De vraag wanneer verwachtingen ‘redelijk’ zijn, is niet in zijn algemeenheid te beantwoorden, maar zal telkens afhangen van de omstandigheden van het geval. Het vertrouwensbeginsel is geschikt om een dergelijke redelijkheidstoets te operationaliseren.2

Ten aanzien van de tweede vraag moet worden bepaald welk rechtsgevolg aan een redelijke verwachting moet worden verbonden, zoals verlaging van de aanslag conform de gewekte verwachtingen (zie paragraaf 7.4.3).

Het bij de burger door voorlichting gewekte vertrouwen moet worden beschermd indien de aan voorlichting ontleende verwachtingen over het handelen van de Belastingdienst (inspecteur) in de gegeven omstandigheden redelijk zijn. Het rechtsgevolg moet recht doen aan het concrete geval.

Op basis van het bovenstaande formuleer ik het afwegingskader als volgt:

Tabel 20: Afwegingskader voor beoordeling van aan voorlichting ontleende verwachtingen

De praktische bruikbaarheid van het model neemt toe naarmate de daarin opgenomen handvatten concreter worden ingevuld. Overigens merk ik op dat het afwegingskader uitgaat van geschreven voorlichtende uitingen, maar daartoe niet beperkt is.3