4.2.2 Loon

Artikel 7:610 BW vereist voorts dat aan de werknemer loon wordt betaald. Indien geen tegenprestatie is bedongen voor de te verrichten arbeid, dan kan reeds om die reden geen sprake zijn van een arbeidsovereenkomst.1 Het BW bevat geen definitie van het begrip loon: dit begrip heeft in de rechtspraak nader vorm gekregen. In het arrest Zaal/Gossink uit 1953 heeft de Hoge Raad het begrip ‘loon’ gedefinieerd als de ‘vergoeding door den werkgever aan den werknemer verschuldigd ter zake van den bedongen arbeid.’2 Het feit dat het loon door de werkgever verschuldigd moet zijn, brengt bijvoorbeeld mee dat fooien niet onder het civielrechtelijke loonbegrip vallen: het loon dient immers door de werkgever aan de werknemer verschuldigd te zijn. Hoewel het BW geen definitie van het begrip ‘loon’ bevat, bevat het BW wel nadere regels over de vorm waarin het loon moet worden voldaan. Zo bepaalt artikel 7:617 BW dat het loon uitsluitend mag bestaan uit geld, zaken geschikt voor persoonlijk gebruik, het gebruik van een woning, diensten en effecten.3 Wordt het loon niet op toegestane wijze voldaan, dan is ingevolge artikel 7:621 BW geen sprake van een bevrijdende betaling.4 In veruit de meeste gevallen zal sprake zijn van loon in de vorm van geld. Hoewel artikel 7:617 BW lid 1 sub a BW het begrip ‘geld’ niet nader specificeert, valt niet iedere geldbetaling onder het civielrechtelijke loonbegrip. Wanneer de wijze van uitbetaling te ver afwijkt van hetgeen gebruikelijk is in het kader van een arbeidsovereenkomst, dan geldt deze tegenprestatie niet als loon in de zin van het BW.5

Het element loon kwam recentelijk aan bod in het eerder aangehaalde arrest X/Gemeente Amsterdam uit 2020. De IOAW-gerechtigde verrichte ‘onbeloonde additionele werkzaamheden’ als bedoeld in artikel 10a van de Participatiewet, met behoud van haar uitkering. Daarnaast ontving zij (twee maal) een zogenoemde ‘stimuleringspremie’ (van € 231,20 en € 233,90), omdat zij voldoende had meegewerkt aan het participatietraject. In cassatie klaagde de uitkeringsgerechtigde onder meer dat het hof ten onrechte zou hebben geoordeeld dat deze stimuleringspremies niet konden worden aangemerkt als loon in de zin van artikel 7:610 BW. Dit cassatiemiddel kon naar het oordeel van de Hoge Raad niet slagen: uit de wetsgeschiedenis van de Participatiewet volgt dat de stimuleringspremie bedoeld is als beloning voor de inspanningen die uitkeringsgerechtigden plegen om hun kansen op de arbeidsmarkt te vergroten, en dus niet als beloning voor verrichte arbeid. De Hoge Raad overweegt vervolgens:

Interessant aan deze rechtsoverweging is de (onderstreepte) zinsnede waarin wordt verwezen naar ‘omstandigheden die erop wijzen dat in dit geval de stimuleringspremie aan [betrokkene] is betaald als beloning voor haar werkzaamheden’. Daarmee lijkt de Hoge Raad ruimte te laten voor een andersluidend oordeel ten aanzien van de aard van de stimuleringspremie. A-G De Bock merkt hierover op:

Onduidelijk is echter welke omstandigheden in dit verband dermate zwaarwegend zouden zijn dat – ondanks dat deze stimuleringspremie niet bedoeld is als beloning voor de verrichte arbeid – alsnog sprake zou kunnen zijn van loon in de zin van artikel 7:610 BW.