7.7.3 Concernverhoudingen

De problematiek van schade veroorzaakt door zaken in geval van meerdere betrokken ‘bedrijven’ is ook wel in verband gebracht met het bedrijfsbegrip van art. 6:181. Stel dat sprake is van onderling gelieerde bedrijven zoals een moeder- en dochtervennootschap, terwijl laatstgenoemde een (gebrekkige) zaak gebruikt met schade bij een derde tot gevolg. Kunnen moeder en dochter voor de toepassing van art. 6:181 geacht worden tezamen één bedrijf uit te oefenen, met als gevolg dat op ieder hoofdelijk jegens de benadeelde de aansprakelijkheid ex art. 6:181 rust?1 In mijn ogen dienen kwesties als deze echter niet opgelost te worden aan de hand van het bedrijfsbegrip maar langs de band van het gebruiksbegrip van art. 6:181. In geval van betrokkenheid van meerdere bedrijven zal aan het bedrijfsbegrip namelijk steeds wel zijn voldaan; het komt erop aan wie van de betrokken bedrijven als ‘gebruiker’ van de betreffende zaak kwalificeert. In wezen speelt hier de problematiek die de wetgever met art. 6:181 lid 2 en 3 op het oog had. Zijn meerdere bedrijven betrokken bij een bepaald gebruik van zaken, dan wordt als ‘gebruiker’ in de zin van art. 6:181 aangemerkt het bedrijf dat in de beste positie verkeert invloed uit te oefenen op de aan de betreffende zaak verbonden risico’s. In het geval van gevaarlijke stoffen geldt op grond van art. 6:175 lid 1 en 2 eenzelfde benadering. De kwalitatief aansprakelijke zal zodoende in beginsel telkens de feitelijke gebruiker, de laatste in de keten, zijn.2 Dit sluit aan bij hetgeen art. 6:181 lid 2 en 3 tot uitdrukking brengen.3 In het zojuist gegeven voorbeeld is zodoende in beginsel derhalve alleen de dochter- en niet ook de moedervennootschap als ‘eindgebruiker’ belast met de kwalitatieve aansprakelijkheid.4 Dit kan echter anders zijn indien de moedervennootschap een bepaalde mate van zeggenschap over (de risico’s verbonden aan) de zaak heeft (behouden). Denkbaar is dat dan gezegd wordt dat beide bedrijven dezelfde zaak gezamenlijk ‘gebruiken’, met een cumulatieve aansprakelijkheid van beide tot gevolg. Een sprekend voorbeeld biedt een gebrek in toebehoren van de gedeelde receptie in de centrale kantoorhal. Breekt plotseling een poot af van de bureaustoel waarop de receptioniste zit, dan kan zowel de moeder- als dochtervennootschap worden aangemerkt als bedrijfsmatige ‘gebruiker’ van deze gebrekkige zaak ex art. 6:181 jo. 173, met een hoofdelijke aansprakelijkheid jegens de benadeelde tot gevolg.5 Tot slot is niet uitgesloten dat de moeder ten opzichte van de dochter een zodanig overheersende zeggenschap heeft (behouden), dat niet de dochter maar zijzelf als ‘(eind) gebruiker’ van een zaak heeft te gelden met een exclusieve aansprakelijkheid van de moeder tot gevolg.6