14.4.4.3.6 Houdbaarheid van de volle rechterlijke toetsing in het licht van het EVRM

Alles overziende, gedraagt de belastingrechter zich bij de toetsing en de bepaling van de strafmaat in wezen als een strafrechter, die zelfstandig de passende straf bepaalt.1 Naar mijn mening laat de volle rechterlijke toetsing van de strafmaat en het daaruit voortvloeiende passend en geboden-oordeel zich dan ook niet geheel vangen in de begrippen ambtshalve toetsingsplicht of zelfstandige onderzoeksplicht, zoals ik die pleeg te hanteren.2 De rechter vervult namelijk een eigen rechterlijke taak als hij zijn zelfstandige oordeel over de strafmaat geeft.3 Wat betreft de aard en reikwijdte komt de invulling van die taak evenwel overeen met de ambtshalve toetsingsplicht (de rechter houdt rekening met alle hem bekend geworden omstandigheden).4 Dit alles laat onverlet dat de rechter niet spontaan overgaat tot toetsing van de strafmaat: als de strafmaat in het geheel niet in geschil is, toetst de rechter niet ambtshalve welke boete volgens hem passend en geboden is.5

Kijkend naar de jurisprudentie van het EHRM over de rechterlijke toetsing van de strafmaat,6 kan geconcludeerd worden dat de volle rechterlijke toetsing die de Nederlandse belastingrechter aanlegt, ruimschoots voldoet aan de vereisten van het EVRM. De Nederlandse belastingrechter toetst de strafmaat vol en beoordeelt geheel zelfstandig of hij de opgelegde boete passend en geboden acht. Als hij de beslissing van de inspecteur over de boete vernietigt omdat hij de opgelegde boete te hoog acht, doet hij de zaak zelf af en legt hij een lagere boete op.7 Het EHRM zal daarom naar verwachting niet snel ingrijpen in een strafmaatbeslissing van de Nederlandse belastingrechter, aangezien voldoende gewaarborgd is dat die rechter zijn eigen oordeel kan vellen over de vraag of de opgelegde boete proportioneel is.8 Vooral het EHRM-arrest Segame is in dit verband illustratief, omdat de omstandigheden uit de casus die aan dat arrest ten grondslag lagen, goed vergelijkbaar zijn met de Nederlandse situatie.9 De Franse rechter was niet alleen bevoegd om de opgelegde boete in stand te laten of te vernietigen, maar hij kon deze ook vervangen door zijn eigen beslissing. Dat is in Nederland ook steeds het geval. Bovendien konden in die casus dezelfde soorten rechtsmiddelen tegen de administratieve boete worden aangewend als in Nederland.

Ook de wettelijke verankering van het strafmaximum zoals die in Nederland gebruikelijk is (via de grondslagkoppeling), komt naar mijn mening niet in strijd met het EVRM. De grondslagkoppeling zou naar mijn verwachting zelfs nog door de beugel kunnen als er vaste boetepercentages in de wet zouden zijn vastgelegd.10 Dat de omvang van de boete afhankelijk is van de omvang van de onderliggende belastingaanslag, is immers juist de belangrijkste voorwaarde die het EHRM aan wettelijk gefixeerde boetes stelt.11 Overigens komen ook de Nederlandse (verzuim)boetes zonder grondslagkoppeling naar mijn mening niet in strijd met art. 6 EVRM.12 Voor die boetes geldt immers evenzeer de volle rechterlijke toetsing van de strafmaat.