2.5.1 Inleiding

Om te onderzoeken hoe het hiervoor benoemde verschil tussen de Obliegenheit enerzijds en rechtsplichten en verbintenissen anderzijds zich in de praktijk manifesteert, bespreek ik hierna de door mij in par. 2.2 geïdentificeerde kenmerken van de Obliegenheit aan de hand van civielrechtelijke rechtsfiguren die naar Nederlands en/of Duits recht als Obliegenheitworden aangemerkt. Een dergelijke exercitie is van belang, omdat het begrip Obliegenheit in de basis slechts een typering van een rechtsverhouding geeft, maar niet per se verklaart of die typering gerechtvaardigd is.1 Voor de vraag waarom we bepaalde rechtsfiguren kennelijk niet als rechtsplicht of verbintenis willen kwalificeren, maar liever onder de ‘lichtere’ categorie van de Obliegenheit willen brengen, moeten we dus kijken naar de kenmerken van die rechtsfiguren zelf. Ik bespreek eerst het kenmerk van niet-afdwingbaarheid, vervolgens het sanctie-technische aspect van Obliegenheiten en tot slot de vraag naar de rechtsverhouding waarin Obliegenheiten kunnen voorkomen.

De volgende rechtsfiguren passeren de revue. Het begrip Obliegenheitwordt in verband gebracht met het leerstuk van informatieplichten. In dat verband komen ook het leerstuk rechtsverwerking en de klachtplichten aan de orde, omdat deze rechtsfiguren als vorm van informatieplicht kunnen worden gezien. Vervolgens wordt het begrip Obliegenheitin de verzekeringsrechtelijke sfeer van belang geacht. In de eerste plaats waar het gaat om de meldingsplicht van de verzekerde, art. 7:941 lid 3 BW. Het betreft eveneens een informatieplicht. Ten tweede wordt de ‘bereddingsplicht’, een species van de algemene schadebeperkingsplicht ex art. 6:101 BW, als Obliegenheitgeduid. Daarna komt de algemene schadebeperkingsplicht aan de orde en tot slot bespreek ik de gehoudenheid van de schuldeiser tot medewerking aan nakoming door de schuldenaar op straffe van schuldeisersverzuim.