Einde inhoudsopgave
Kavelruil (Publicaties vanwege het Centrum voor Notarieel Recht) 2014/0.10
10. Ik ga op reis en neem mee…
mr. J.W.A. Rheinfeld, datum 31-01-2014
- Datum
31-01-2014
- Auteur
mr. J.W.A. Rheinfeld
- JCDI
JCDI:ADS476131:1
- Vakgebied(en)
Ruimtelijk bestuursrecht / Grondexploitatie
Voetnoten
Voetnoten
Zie over de relatie en interactie tussen dviel en fiscaal recht, W. Burgerhart, Als je begrijpt wat ik bedoel (inaugurele rede 13 december 2011), Den Haag: Boom Juridische Uitgevers 2012, p. 8. Volgens Burgerhart kan de moeizame ‘communicatie’ tussen verschillende rechtsgebieden onder meer worden toegeschreven aan het feit dat een afnemend aantal juristen de taal van meerdere rechtsgebieden spreekt.
Het betreft een brief van toenmalig staatssecretaris H. Bleker aan het Interprovinciaal Overleg (IPO), waarin de provincies verzocht worden om, vooruitlopend op een nieuw te sluiten bestuursakkoord tussen de overheid en de provincies in het kader van de WILG, geen verplichtingen meer aan te gaan voor robuuste verbindingen en Recreatie om de Stad. Tevens heeft de staatssecretaris zich het recht voorbehouden om verplichtingen die provincies na 20 oktober aangaan, niet in aanmerking te laten komen voor financiering uit het ILG-budget Zie Kamerstukken II 2010/11, 30825, nr. 61. Zie nader grenspost 1, hfdst. II, onderdeel F.6.
Grenspost 1, hfdst III, onderdeel B. Zie over de relatie landinrichting en ruimtelijke ordening H.W. Mojet, Regelgeving inrichting landelijk gebied, p 26 e.v.
Grenspost 1, hfdst. 111, onderdeel G Denk hierbij onder meer aan de voordelen die een succesvol kavelruilproject biedt voor het betreffende gebied en zijn bewoners (bijv. vergroting van de verkeersveiligheid door afstandsverkorting, besparing op onderhoudskosten van wegen, afname van brandstofkosten door afstandsverkorting).
Grenspost 1, hfdst H onderdeel D. Zie hiervoor tevens de dissertatie van S. van den Bergh, Verdeeld land.
Grenspost 1, hfdst. 111, onderdeel E. Zie tevens M.A. Cohen, ‘De notaris en de ruilverkaveling’, in: WPNR (1975) 5302.
Of, om een citaat van de beroemde violist Endre Balogh te gebruiken: ‘De specialist van nu noemden we vroeger iemand met een tunnelvisie.’
Zie http://www.marcopologids.nl/, datum inzage 18 januari 2014.
Zie http://www.insightguides.nl/, datum inzage 18 januari 2014.
Niet toevalligerwijs is de basis van een wettelijke herverkaveling een inrichtingsplan, dat de ‘begrenzing’ van het in te richten gebied bevat, aldus art. 17 lid 2 sub a WILG. Begrenzing is dus de basis. Zie over het begrip ‘begrenzing’ tevens Commissie Multifunctionaliteit Landinrichting, Perspectieven voor landinrichting, augustus 1990, p. 78 e.v.
Of, om met Goethe te spreken: ‘In der Beschränlamg zeigt sich erst der Meister.’
De nogal forse omvang van dit onderzoek is hiermee grotendeels verklaard.
Met name de laatste maanden voor de voltooiing van dit proefschrift voelde ik mij, om in reisgidstermen te spreken, bewoner van een ‘Lonely Planet.’
Overigens bevreemdt het mij dat de kavelruil in Nederland nog niet in een straatnaam is verwerkt. Dit in tegenstelling tot de ruilverkaveling, getuige het feit dat o.m. in de plaatsen Amemuiden, Budel, Drimmelen, ‘s Gravenpolder en Neede een Ruilverkavelingsweg te vinden is. Hoog tijd dus voor de gemeentelijke straatnamencommissies om de Kavelruilweg/-straat/-dreef te introduceren in gemeentes waar een belangrijk kavelruilproject succesvol is afgerond.
Vorenstaande inleidende beschouwingen vormen de benodigde bagage waarmee de reiziger de agrarische tocht zal kunnen aanvangen. Met inachtneming van vorenstaande uitgangspunten, motivatie en afbakeningen, zal de reiziger in het vervolg van deze proeve worden meegenomen op een reis door verschillende rechtsgebieden, landen en rechtsstelsels. De in mijn (nog jonge) loopbaan opgebouwde driehoek agrarisch – notarieel – fiscaal komt bij het schrijven van deze ‘reisgids’ goed van pas. Het biedt een kans om dwarsverbanden te leggen tussen het civiele en fiscale recht in het algemeen, het agrarisch recht en de notaris in het bijzonder.1 Het ‘verbinden’ houdt daarbij niet op bij de landsgrenzen.
Daarnaast zal het onderwerp ‘politiek’ ook in menig dagprogramma een plek krijgen. Het instrument kavelruil is namelijk voor een groot deel onderhevig aan politieke keuzes en voorkeuren op provinciaal, nationaal en Europees niveau. Ik noem op deze plaats ter illustratie de ‘brief van Bleker’ van 25 oktober 2010, 2 die voor grote onrust in ‘kavelruil-land’ zorgde.
Tot slot zal ‘tijdens de rit’ kort worden stilgestaan bij de verhoudingen tussen kavelruil en andere deelgebieden, zowel binnen als buiten het recht. Daarbij moet gedacht worden aan de verhouding met de ruimtelijke ordening, 3 sociologie, 4 geografie5 en – natuurlijk – de verhouding met het notariaat.6 Deze uitstapjes zijn niet bedoeld om het ‘dwarsverbanden leggen’ tot kunst te verheffen, maar zijn ingegeven ter voorkoming van juridische ‘tunnelvisie’.7
Een ambitieus en omvangrijk reisprogramma derhalve, dat onvermijdelijk resulteert in een reisgids van aanzienlijke omvang. Uw onderzoeker wenst namelijk geen genoegen te nemen met het opstellen van een beknopte ‘Marco Polo’ reisgids.8 Een reisgids van het kaliber ‘Insight Guide’, 9 die een compleet en rijk geïllustreerd overzicht biedt van het kavelruil-landschap en de bijbehorende cultuur en bezienswaardigheden, is het doel van dit onderzoek, mede gezien de tot dusverre geringe aandacht voor de kavelruil op wetenschappelijk gebied.
Om de wat minder bereisden onder de lezers, die na lezing van het reisprogramma twijfelen of zij de reis fysiek en mentaal aankunnen, enigszins gerust te stellen nog de volgende opmerking: ik realiseer me dat een onderzoek met een ondertitel waarin de vraag: ‘waar lopen de grenzen?’ centraal staat, enkel tot zijn recht komt wanneer de auteur bovenal de kunst van het zichzelf begrenzen10 meester is.11 Ik zal het derhalve op onderdelen bewust bij een korte bespreking of een verkennend onderzoek laten. De schaarse beschikbaarheid van juridische literatuur over kavelruil verleidt af en toe tot het uitweiden en het maken van mooie en interessante omwegen, maar ik zal mij zo veel mogelijk aan het vastgestelde reisschema houden. Uit eigen ervaring weet ik dat niets zo vervelend is als een gids die voortdurend afwijkt van de planning, waardoor andere, wellicht meer interessante en belangrijke programmaonderdelen in het gedrang komen. Bovendien moet er nog stof overblijven voor toekomstige reizen. Op onderdelen zal ik mij echter, zo voorspel ik reeds nu, niet kunnen inhouden en zullen de gebaande paden worden verlaten.12 Dit zal echter zoveel mogelijk vooraf worden aangekondigd, zodat de reiziger kan kiezen of hij zich mee laat voeren of dat hij blijft wachten op de ‘hoofdweg’, totdat uw gids, samen met de geïnteresseerden, zal terugkeren. Eenieder is derhalve vrij om zijn eigen route binnen deze reis te bepalen.
Tot zover deze inleiding en probleemstelling. Het is thans tijd om daadwerkelijk op reis te gaan. Met de wet, de jurisprudentie en de relevante literatuur als agrarisch paspoort en dit onderzoek als reisgids, 13 nodig ik als uw gids de lezer uit om op weg14 te gaan. De route voert de lezer langs een zestal grensposten: na een verkenning van de (Nederlandse) civielrechtelijke en fiscale grenzen van de kavelruil, zullen de landsgrenzen Duitsland en België worden aangedaan. Eindpunt van onze reis is, na een kort bezoek aan grenspost Europa, de grensoverschrijdende kavelruil. Aan de horizon ontwaren wij reeds onze eerste grenspost: de civielrechtelijke aspecten van de kavelruil.