Einde inhoudsopgave
Burgerschap op orde (SteR nr. 66) 2024/8.3.1
8.3.1 Middelbare akten staats- en handelswetenschappen
Th.E.M. Wijte, datum 08-01-2024
- Datum
08-01-2024
- Auteur
Th.E.M. Wijte
- JCDI
JCDI:ADS977296:1
- Vakgebied(en)
Bestuursrecht algemeen (V)
Staatsrecht (V)
Voetnoten
Voetnoten
Het verschil tussen het school- en huisonderwijs is voor de pedagogisch-didactische scholing van belang (art. 79 MO). De bevoegdheid is aan de middelbare schoolakte verbonden.
Artikel 74 lid 2 a-b MO; Duyverman 1936, p. 71-75 en ‘Het examen m.o.-staatsinrichting’, TvO mei 1960, 758, p. 203-206. Mej. D.M. Moll (’s-Gravenhage) behaalt als eerste vrouw in 1883 de akte G (Staatswetenschappen). Vermeld zij dat niet Aletta Jacobs (1854-1929) maar haar jongere zus Frederika het eerste meisje is dat in 1871 op de hbs 3j.c. in Sappemeer met toestemming van Thorbecke is toegelaten. Aletta was auditrix en niet ingeschreven: vgl. Boekholt & De Booy1997, p. 191, anders: Duyverman 1936, p. 205 en Bartels 1963, p. 29.
Curs.W. Artikel 75 lid 1a-b MO.
De betreffende artikelen in de MO-wet zijn als Bijlage opgenomen.
J.P. Duyverman, ‘Het examen m.o.-staatsinrichting’, TvO mei 1960, 26, p. 203-206.
Artikel 17 onder g en h, 27 onder e jo 74 2e alinea MO. Akte van bekwaamheid tot het geven van middelbaar onderwijs in de gronden van de gemeente-, provinciale-, (koppelteken en komma, W) en staatsinrichting van Nederland: De commissie, waarvan de leden zijn benoemd ingevolge artikel 69 van de middelbaaronderwijswet, in het jaar 1976 belast met het afnemen van het examen ter verkrijging van de akte van bekwaamheid tot het geven van middelbaar onderwijs in de gronden van de gemeente-, provinciale- en staatsinrichting van Nederland, verklaart, dat NN met gunstig gevolg heeft afgelegd het examen in de vakken, nader omschreven in het programma K XI, behorende bij het Koninklijk Besluit van 2 februari 1864, Stb. 8, ten bewijze waarvan zij deze akte van bekwaamheid tot het geven van middelbaar huisonderwijs in de gronden van de gemeente-, provinciale- en staatsinrichting van Nederland uitreikt. Utrecht, 13 september 1976. Namens de commissie (w.g. F. Duynstee, voorzitter; J. Boeren, secretaris) (huisakte). Akte van bekwaamheid tot het geven van middelbaar onderwijs in de gronden van de gemeente-, provinciale- (koppelteken, W) en staatsinrichting van Nederland: De commissie [...] nader omschreven in het programma K XI en Q […] krachtens artikel 80 […] deze akte van bekwaamheid tot het geven van middelbaar schoolonderwijs […] uitreikt. Zwolle, 15 augustus 1977. Namens de commissie (w.g. F. Duynstee, voorzitter; J. Boeren, secretaris) (schoolakte). De inspecteurs Buijs (vakinspecteur hwr en ewr II) en Megens (vakinspecteur economie en ewr I) vormen de Q-subexamencommissie staatsinrichting (KXI).
Pedagogisch-didactische bekwaamheid wordt getoetst in een examen in theorie van onderwijs en opvoeding, hoofdzakelijk in betrekking tot het middelbaar onderwijs voor de acten in de artikelen 70-76 MO en levende talen. Op grond van artikel 89 MO zijn ingenieurs en defensie-officieren bevoegd voor technische wetenschappen op hun vakgebied.
Duyverman 1936, p. 71.
Verslag der commissie, in 1887 belast met het afnemen van examens […] voor middelbaar onderwijs in de […] staatswetenschappen […] van februari 1888, Verslag van den staat der hooge-, middelbare en lagere scholen over 1887-1888, Voorzitter W.B.J. van Eyk, secretaris Th.P.H. van Aalst., Handelingen II 1888/89, Bijlage D, 75, p. 14.
I. van Hoorn 1907, p. 345. In het Programma Examens is voor de hoofdonderwijzeres geen kennis van staatsinrichting vereist (KB van 28 Augustus 1865). Onder B Voor hoofdonderwijzeres is onder 8e opgenomen: Bekendheid met de hoofdpunten der geschiedenis in het algemeen in hun onderling verband en met die des vaderlands in het bijzonder, vooral gedurende de laatste eeuwen en onder C Voor hoofdonderwijzer is onder 8e opgenomen: ‘Bekendheid met de hoofdpunten der algemeene en vooral der vaderlandsche geschiedenis in hun onderling verband alsmede bekendheid met de hoofdtrekken der inrichting van het Staatsbestuur in ons vaderland sedert de tweede helft der 16e eeuw’. Later in 1890 is als eis voor het examen voor hoofdonderwijzer(es) kennis van de geschiedenis van ons vaderland en zijne bezittingen verplicht (KB van 17 December 1890, Stb. 1890, nr. 180).
Ibid., p. 345. Het examen eist ‘een meer uitvoerige kennis van de geschiedenis des vaderlands’ en de Staatsregeling (Programma F voor de volledige acte van bekwaamheid als onderwijzeres in Nederlandse taal- en letterkunde en geschiedkundige wetenschappenmms).
Voor oriëntatie: W.H.A. Jonkers, Het penitentiair recht. Strafrechtelijke sancties in Nederland, Arnhem: GQ 1975, p. VW 5, VIII 57 en schrijver dezes, Anders straffen. Poenametrisch onderzoek, Nijmegen: Sectie penitentiair recht/kinderrecht KUN 1974.
Ex artikel 45 LO (13 augustus 1857, Stb. 1857, nr. 113) is voor het examen ter verkrijging eener akte van bekwaamheid als hoofdonderwijzeres gelijke kennis gevorderd als van den hulponderwijzer, maar grondiger en toegepast op hare bestemming als hoofdonderwijzeres.
Artikel 68 MO stelt de akten in.1 Voor MO-staatshuishoudkunde is vereist:
staatshuishoudkunde en de statistiek, inzonderheid van Nederland en van zijne koloniën en bezittingen in andere werelddeelen en
de gronden van gemeente-, provinciale en Staatsinrigting (curs.W).2
Voor MO-Handelswetenschappen is vereist:
boekhouden,
beginselen der handelswetenschappen, omvattende het handelsregt (curs.W), […] en beginselen der warenkennis.3
De volledige akte MO-Staatshuishoudkunde (artikel 74 2e alinea) of de aparte akte (artikel 74 lid a) geeft bevoegdheid voor de eerste gronden der staatshuishoudkunde (13 onder i) op de burgerschool4 en voor de beginselen der staatshuishoudkunde (16 onder d) op de driejarige hbs (artikel 26 onder b)5, waar MO-Handelswetenschappen en -Boekhouden (artikel 75 eerste alinea en 75 lid a) bevoegdheid verlenen voor de beginselen van het boekhouden (artikel 16 onder e). Op de vijfjarige hbs is voor de staats- en handelswetenschappen de volledige6 of aparte vakakte vereist (artikel 74-76).7
Mo-examencommissies
Voor het houden van de MO-examens benoemt de minister van Binnenlandse Zaken, waaronder Onderwijs ressorteert, jaarlijks ‘commissiën, aan welke wordt opgedragen hen te examineren, die eene acte van bekwaamheid […] wenschen te verkrijgen (artikel 69 lid 1)’. Deze commissies kunnen akten uitreiken voor elk der vakken in artikel 70 en 74, en voor boekhouden (artikel 75 1e alinea onder a).8 MO-Staatsinrigting en -Staatshuishoudkunde en de statistiek zijn aparte akten.9 De aanduiding MO-akten is tot 1955 met een K en Romeins cijfer, zoals Geschiedenis K VIII, Staatshuishoudkunde en de statistiek K X, Staatsinrichting K XI10 en Q als pedagogisch-didactische akte.
Onbevoegdheid strafbaar
De examens zijn openbaar, behalve die voor onderwijzeres (art. 69 3e alinea). De akte, vermeld in art. 45 van de Wet van 13 augustus 1857, Sbl. 1857,1103, maakt de bezitter op de mms bevoegd voor Nederlands, geschiedenis en aardrijkskunde (art.78, 3e alinea).11 De Staatsregelingen komen aan bod bij aardrijkskunde.12 Tot slot wordt ieder die middelbaar onderwijs geeft zonder bevoegdheid in het penitentiair regime voor de eerste maal gestraft met een boete, voor de tweede maal met een boete en gevangenisstraf, en daarna met gevangenisstraf (art. 6 1e alinea).13 Waarnemers vallen buiten de regeling (art. 6 2e alinea). Art. 463 Sr is van toepassing (artikel 6 3e alinea).
MMS: ‘Eenige bekendheid met hunne Staatsregeling’
In het programma voor de volledige akte van bekwaamheid als onderwijzeres op de mms in de Nederlandse taal en letterkunde en de geschiedkundige wetenschappen (geschiedenis en aardrijkskunde) zijn de krijgsgeschiedenis en de geschiedenis van handel, nijverheid, kunsten en wetenschappen niet vastgelegd, in tegenstelling tot de geschiedenis des vaderlands en de Staatsinrigting van Nederland (‘eenige bekendheid met hunne staatsregeling’).14