2.2.1 Het begrip autonomie

Alvorens dieper in te gaan op de autonomie die aan de leraar toekomt, wordt in deze paragraaf beschreven wat onder autonomie verstaan kan worden. Het woord autonomie is afgeleid uit de Griekse woorden voor zelf en wet of regel.1 Autonomie betekent dan ook letterlijk het hebben of maken van je eigen regels. Autonomie wordt ook wel gelijkgesteld met zelfbestuur, zelfbeschikking of onafhankelijkheid. Het begrip autonomie wordt in verschillende contexten op verschillende manieren uitgelegd en toegepast.2 Filosofen gebruiken autonomie om problemen aan het licht te brengen over bijvoorbeeld de eigenschappen en principes van gerechtigheid, de grenzen van de vrijheid van meningsuiting en de aard van legitiem gezag. Medici gebruiken het begrip autonomie voor andere doeleinden, bijvoorbeeld om te bepalen of een patiënt toestemming kan geven voor een bepaalde behandeling of om te bepalen in welke gevallen iemand gedwongen kan worden een behandeling te ondergaan. Autonomie is in het onderwijs van belang omdat dit leerlingen kritisch moet leren denken en omdat onderwijs hen zelfbestuur moet bijbrengen. Autonomie van een individu heeft doorgaans een van vier verschillende, maar sterk met elkaar samenhangende, betekenissen:3

In al deze betekenissen is autonomie van belang en in principe nastrevenswaardig. Autonoom zijn wordt gezien als de kern van een waardevol menselijk bestaan.7 Een autonoom mens kan zijn eigen karakter ontwikkelen vanuit zijn eigen innerlijke natuur.8 Autonomie is in die zin onderdeel van een ideaal karakter en een competentie. Als diegene vervolgens ook zijn eigen keuzes en inzichten in de praktijk kan brengen, heeft hij ook autonomie als staat. Autonomie wordt ook wel gezien als het fundament voor alle rechten en waarden die op de mens van toepassing zijn. Autonomie als recht is bijvoorbeeld een argument om te waken tegen inbreuken op het privéleven door de staat.