4.3 Het evenredigheidsbeginsel in het Unierecht

Algemeen beginsel van Unierecht. Het evenredigheidsbeginsel manifesteert zich op verschillende manieren in het Unierecht.1 Het behoort tot de (ongeschreven) algemene beginselen van Unierecht en staat daarmee op gelijke hoogte met de verdragen en het Handvest.2 Daarnaast kent het beginsel een aantal specifieke codificaties, waaronder art. 5 lid 4 VEU, dat handelt over het optreden van de Unie en haar instellingen en het Protocol inzake de toepassing van de beginselen van subsidiariteit en evenredigheid.3 Uit de rechtspraak van het Hof van Justitie blijkt verder dat het evenredigheidsbeginsel een constitutioneel karakter heeft.4 Het behoort samen met de beginselen van voorrang, directe werking en staatsaansprakelijkheid tot de fundamenten van de unitaire rechtsorde.5

Algemene beginselen beïnvloeden zowel het secundaire Unierecht als het nationale recht dat binnen de werkingssfeer van het Unierecht valt (hierna tezamen aangeduid als ‘regelgeving’). Aan algemene beginselen worden in de literatuur drie functies toegeschreven, te weten (i) toetsing van rechtmatigheid van handelen van de Unie en lidstaten, (ii) bevordering van conforme interpretatie en (iii) aanvulling van lacunes.6 Deze toepassingen van het evenredigheidsbeginsel komen in deze paragraaf aan bod.