4.2 Elementen van het evenredigheidsbeginsel

Toetsing aan het evenredigheidsbeginsel valt uiteen in drie (en soms vier) stappen.1 De initiële stap omvat een onderzoek naar de legitimiteit van het doel.2 In de regel wordt vervolgens een driestappentoets gebruikt, waarbij het vereiste van een legitiem doel niet altijd afzonderlijk is vermeld (het maakt in plaats daarvan onderdeel uit van de eerste stap). Deze stappen kunnen als volgt worden samengevat:

De formulering van de bovenstaande voorwaarden is neutraal. Tezamen hebben zij als doel een kader te scheppen voor een inzichtelijke afweging van verschillende, veelal tegenstrijdig belangen en waarden.4 In de praktijk blijkt van zulke inzichtelijkheid overigens niet altijd sprake in rechterlijke uitspraken. Zo verwijst het EHRM zelden expliciet naar de afzonderlijke stappen van de toets en beperkt het zich soms zelfs tot een enkele toepassing van het evenredigheidsbeginsel in strikte zin.5 Het Hof van Justitie refereert in zijn rechtspraak vaker expliciet aan het evenredigheidsbeginsel,6 maar past de verschillende elementen evenmin consistent toe.7 Desondanks blijft overeind dat de elementen waaruit het beginsel bestaat kunnen bijdragen aan een gestructureerde belangenafweging. Zij verdienen daarom nadere bespreking.