4.2.1 Voortgezette karakter van het onderzoek

In het continentale procesmodel moet voor een goed begrip van het concept ‘strafproces’ noodzakelijkerwijs mede worden aangeknoopt bij de voorfase. Onder het strafproces wordt niet alleen verstaan de fase van de gedingvoering ten overstaan van het gerecht (in Nederland: het onderzoek ter terechtzitting), maar ook alles wat daaraan voorafgaat. Het omvat dus mede het vooronderzoek. In de literatuur is gewezen op het episodisch karakter van het strafproces in het continentale model. Het zou gaan om een gefaseerd feitenonderzoek, waarbij het strafproces moet worden bezien als een dynamisch proces, waarin vooruitgang zit en telkens op de onderzoeksresultaten uit de eerdere fasen wordt voortgeborduurd.1

In het Anglo-Amerikaanse procesmodel is het feitenonderzoek in belangrijke mate geconcentreerd op de gedingvoering ter terechtzitting. Damaška spreekt in dit verband van one shot proceedings.2 Vanzelfsprekend wordt voorafgaand aan de terechtzitting ook door de politie onderzoek verricht, maar de resultaten daarvan kunnen niet onverkort voor het bewijs worden gebruikt. In het Anglo-Amerikaanse model is de terechtzitting het zogenaamde centrepiece. Het onderzoek naar de feiten vindt in beginsel aldaar plaats. Men spreekt in dit verband pas van een bewijsmiddel indien dit mondeling in de rechtszaal ten overstaan van rechter én jury naar voren is gebracht en getoetst. Het bewijsmateriaal wordt als het ware geproduceerd tijdens de terechtzitting. Juist omdat het zwaartepunt ligt op dat wat zich in de rechtszaal afspeelt, zijn common law juristen geneigd om het strafproces daarmee te vereenzelvigen.3

In het continentale model ligt het accent veel minder op de terechtzitting.4 De gedingvoering is sterk gebaseerd op de informatie verzameld in eerdere fasen van het strafproces. Als gevolg daarvan heeft de terechtzitting vaak een beperktere duur en meer het karakter van een voortgezet onderzoek.5 De opeenvolgende fasen en daarin cumulatief tot stand gebrachte resultaten brengen vanuit methodologisch perspectief mee dat het onderzoek op de terechtzitting een meer verificatoir karakter heeft, in de zin dat aldaar het bewijsmateriaal wordt geverifieerd wat in eerdere fasen is verkregen aan de hand van het schriftelijke procesdossier. Kenmerkend voor een episodische stijl van procederen is dat de inspanning hoofdzakelijk ligt in het begin van de keten. Als daar aan het begin van de strafrechtsketen iets verkeerd gaat, dan heeft dat veelal consequenties voor de gehele procedure. En hierin, in de rol van het vooronderzoek als beslissende fase in het strafproces, ligt de kern van het verschil tussen het Anglo-Amerikaanse en continentale procesmodel.6