9.5.2 Burgerschap als dynamische notie

Burgerschap (civitas) is geen ‘gestold begrip’.1 Het ziet op de bereidheid en het vermogen van de burgers om op basis van gelijke rechten en plichten te participeren in de samenleving en daaraan een bijdrage te leveren.2 Al vanaf de oude Grieken geeft iedere cultuurgemeenschap hieraan een eigen inkleuring.3 Burgerschap is een omvattende notie met formele (verticale) en materiële (horizontale) dimensies. De formele dimensie valt reeds eeuwen grotendeels samen met het constitutioneel staatsburgerschap, het lid zijn van een staat.4

Het concept burger (destijds poorter) stamt uit de twaalfde eeuw in opkomende steden. In 1795 is het met de Bataafse omwenteling ook op het platteland ingevoerd en veralgemeniseerd. Tussen poorterschap en staatsburgerschap bestaat een formele continuïteit.5 In materiële zin is burgerschap psychosociaal.6 Het kenmerkt zich door burgerzin, empathie en betrokkenheid7 op een nastrevenswaardige rechtvaardige samenleving8 en kent maatschappelijke, culturele en politieke dimensies.9 Daarom moeten scholen leerlingen op het maatschappelijk vlak (social education), cultureel vlak (civil education) en politiek vlak (value en civic education) vormen.10