8.5.6 Gebruikmaking van het onderzoeksverslag en enquêtebeschikkingen in de lagere jurisprudentie

Hoewel de door de Ondernemingskamer vastgestelde feiten in een opvolgende aansprakelijkheidsprocedure niet vaststaan en door partijen kunnen worden bestreden en aangevuld, komt het in de lagere jurisprudentie regelmatig voor dat het onderzoeksverslag en de beschikkingen van de Ondernemingskamer als feitelijke basis dienen voor een opvolgende aansprakelijkheidsprocedure.1 In andere gevallen grondt de civiele rechter zijn oordeel ten minste deels op de feiten uit het onderzoeksverslag en de beschikkingen van de Ondernemingskamer.2 Overigens kan ook in andere procedures dan aansprakelijkheidsprocedures bij de bewijslevering worden gebruikgemaakt van het enquêtedossier, bijvoorbeeld in een geschillenregelingprocedure3 of uitkoopprocedure.4

De opvolgende aansprakelijkheidsprocedure in Leaderland illustreert op welke wijze de waardering van het bewijs uit de enquêteprocedure kan plaatsvinden. Het stond het Hof Arnhem-Leeuwarden in deze procedure vrij de door de gelaedeerde ingebrachte bewijsmiddelen te waarderen, conform het uitgangspunt van art. 152 lid 2 Rv. Het hof overweegt hiertoe:

In dit geval gold het laatste: het hof achtte de inhoud van het onderzoeksverslag en de beschikkingen van de Ondernemingskamer dermate grondig, en daarmee overtuigend, dat aanleiding bestond aan het daartegen gevoerde verweer bijzondere eisen te stellen. De laedens verweerde zich met een beroep op enkele Russische vonnissen, die tegenover de beschikkingen van de Ondernemingskamer zouden staan. Aan deze Russische vonnissen kwam slechts vrije bewijskracht toe, omdat de regeling van art. 985 e.v. Rv hierop niet van toepassing is en erkenning van de Russische vonnissen door een nieuwe behandeling van het geding voor de Nederlandse rechter via art. 431 lid 2 Rv (de verkapte exequaturprocedure) niet had plaatsgevonden. Het hof motiveert zijn oordeel door te overwegen dat gesteld noch gebleken is dat aan de desbetreffende vonnissen eveneens een gedegen feitenonderzoek ten grondslag heeft gelegen, dat de Russische vonnissen zijn gebaseerd op Russisch recht, waarover tussen partijen geen debat heeft plaatsgevonden en over de precieze betekenis waarvan voor de onderhavige procedure het hof niet is geïnformeerd.6

Door aldus te overwegen blijft het hof mijns inziens binnen de door de Laurus-beschikking van de Hoge Raad getrokken grens dat de feiten uit de enquêteprocedure in een aansprakelijkheidsprocedure niet op voorhand vaststaan, zelfs niet behoudens tegenbewijs. Het hiervoor weergegeven citaat moet immers worden gelezen in het licht van de bewijswaardering. Het hof verwijst ook uitdrukkelijk naar art. 152 lid 2 Rv.7

Op vergelijkbare wijze ging de Rechtbank Midden-Nederland in De Leege Landen om met het onderzoeksverslag en de beschikkingen van de Ondernemingskamer. Verschil met Leaderland is wel dat de rechtbank in De Leege Landen bij de bewijswaardering niet alleen de grondigheid van het onderzoeksverslag en de beschikkingen van de Ondernemingskamer betrok, maar ook overwoog dat daaraan ‘een zorgvuldige procedure vooraf is gegaan’, waarbij ‘de betrokken partijen alle gelegenheid [hebben, PB] gehad om hun standpunten naar voren te brengen en op (voorlopige) conclusies van de onderzoeker te reageren’.8 Daarmee toetst de civiele rechter eigenlijk de wijze van bewijsvoering in de enquêteprocedure.

Dat het onderzoeksverslag en de enquêtebeschikkingen van de Ondernemingskamer in een behoefte van de civiele rechter voorzien, illustreert verder de opvolgende aansprakelijkheidsprocedure in Meepo. In deze procedure hield de Rechtbank Zwolle- Lelystad iedere beslissing aan en beval zij op grond van art. 22 Rv partijen het onderzoeksverslag en opvolgende beschikkingen van de Ondernemingskamer over te leggen. De rechtbank achtte het om proceseconomische redenen noodzakelijk het onderzoeksverslag in de enquêteprocedure af te wachten.9 Op zich bestaat tegen die gang van zaken weinig bezwaar, zij het dat de rechtbank vervolgens een eigen afweging heeft te maken ten aanzien van de aansprakelijkheidsvordering.