II.5.5.2 Te onderscheiden soorten ‘executeurs’

Op grond van afdeling 4.5.6 BW heeft een executeur de taak om de nalatenschap te beheren, de schulden van de nalatenschap te voldoen en op hem rustende lasten uit te voeren. De executeur met dit wettelijke takenpakket wordt beheersexecuteur of twee sterren executeur genoemd.1 Heeft de erflater de executeur het beheer gelaten, dan zijn de wettelijke regels van art. 4:145- 4:147 BW bepalend. Afwijkende beschikkingen zijn dan slechts toegestaan, voorzover dit uitdrukkelijk in de wet is vermeld.2 Erflater kan de wettelijke taken van een executeur in zijn uiterste wil evenwel beperken (bijvoorbeeld door de executeur enkel het beheer over de onroerende zaken te geven) of zelfs uitsluiten. Hij kan in zijn uiterste wilsbeschikking de executeur het beheer over de goederen van de nalatenschap geheel ontnemen en hem slechts de taak geven om de uitvaart te verzorgen. Deze executeur zonder beheer wordt veelal begrafenisexecuteur of één ster executeur genoemd.3 Binnen de bepalingen van afdeling 4.5.6 BW is het niet mogelijk om de bevoegdheden van de executeur te verruimen. Niettemin zou erflater toch een verruiming kunnen bewerkstelligen door aan de executeur een of meer testamentaire lasten op te leggen (art. 4:130 lid 2 BW).4 Zo’n last zou bijvoorbeeld de verplichting kunnen inhouden om de nalatenschap op een bepaalde manier te verdelen (vgl. de verplichtende variant van de quasi-wettelijke verdeling). Voorts heeft erflater de mogelijkheid om een afwikkelingsbewind in te stellen en de executeur tevens als afwikkelingsbewindvoerder te laten optreden (art. 4:171 BW).5 Op deze manier kunnen de bevoegdheden van de executeur, via de route van bewind, worden uitgebreid. Een executeur-afwikkelingsbewindvoerder, ofwel drie sterren executeur, kan bijvoorbeeld de bevoegdheid krijgen om de nalatenschap zelfstandig, zonder toestemming van de rechthebbenden, te verdelen (vgl. de bevoegdheidsvariant van de quasi-wettelijke verdeling).6 Indien erflater de executeur tevens als afwikkelingsbewindvoerder laat optreden, zijn op het bewind de regels van bewind van toepassing.7 Op het testamentaire bewind ga ik hierna, in paragraaf 5.6, nader in.

In deze paragraaf staat de beheersexecuteur centraal. In hoeverre kan erflater een ander laten bepalen wie als executeur wordt benoemd en wat de taken en bevoegdheden van de executeur zijn?