2.4 De rechtspraak over de rechtsverhouding

Deze paragraaf bevat een overzicht van de wijze waarop in de rechtspraak sinds de negentiende eeuw is geoordeeld over de rechtsverhouding tussen erfpachter en erfverpachter.1 Mijn aandacht gaat uit naar uitspraken waarin sprake is van een (vermeend) recht van erfpacht en waarin het conflict zich afspeelt in de rechtsverhouding tussen erfpachter en erfverpachter, met nadruk op zaken waarin verplichtingen van partijen jegens elkaar in geschil zijn. Van belang is vooral op welke wijze het gebrek aan een wettelijke regeling voor verbintenissen tussen partijen wordt ingevuld en of strikt de hand wordt gehouden aan het onderscheid tussen goederenrecht en verbintenissenrecht. Uit eerdere studies is bekend dat in de rechtspraak uit de negentiende eeuw het uitgangspunt van een gesloten stelsel van zakelijke rechten uit het Burgerlijk Wetboek niet altijd werd gerespecteerd.2 De rechtspraak na invoering van de erfpachtwet in 1825 gaf een verschillende inhoud aan de rechtsverhouding zolang het onderscheid tussen zakelijke rechten en verbintenissen nog niet strikt werd gemaakt. Rechtspraak over de canonverplichting betrof vooral de relatieve bevoegdheid van de rechter omdat art. 129 Rv (oud) de kantonrechter uitsluitend bevoegd maakte te oordelen over persoonlijke vorderingen. In dit onderdeel worden de termen onderzocht waarmee de rechtsverhouding werd beschreven, de betekenis van het arrest Blaauboer/Berlips voor opvattingen over de rechtsverhouding en de toenemende aandacht voor de vereisten van de goede trouw. Ook het effect van de invoering van het Nieuw BW komt aan de orde. De periode is in drie delen verdeeld, de periode van 1838 tot 1905 wordt in par. 2.4.1 behandeld, de periode van 1905 tot 1992 in par. 2.4.2 en de periode vanaf 1992 in par. 2.4.3. De paragraaf sluit af met een samenvatting van bevindingen.