II.5.3.2.1 De verschillende mogelijkheden om mondeling informatie te verschaffen

Het onderzoek naar de betekenis van het beginsel van hoor en wederhoor in de bestuurlijke voorprocedures vangt aan met het recht om informatie te verschaffen aan het bestuur, in het bijzonder met de voor het bestuur in afdelingen 7.2 en 7.3 van de Awb neergelegde hoorplicht(en). Zoals De Waard opmerkt, vormt hoor en wederhoor een essentieel en onmisbaar element voor een behoorlijke procedure. Een belangrijk onderdeel van dat beginsel is weer de mogelijkheid om (mondeling) het eigen standpunt naar voren te brengen en informatie te verschaffen aan het bestuur.1 In de bezwaarschriftprocedure en het administratief beroep vormt, naast het ingediende bezwaar- of beroepschrift, de hoorzitting bij uitstek de gelegenheid om het eigen standpunt toe te lichten en te verdedigen. Zoals aangegeven, staan afdelingen 7.2 en 7.3 en de overige rechten van belanghebbenden in de bestuurlijke voorprocedures ook grotendeels in het teken van het horen. De reguliere hoorplicht, zoals vastgelegd voor het bestuur in artikelen 7:2 en 7:17 Awb, vormt weliswaar een belangrijke mogelijkheid om mondeling informatie te verschaffen in die procedures, maar is niet de enige mogelijkheid. Er bestaan daarnaast nog diverse andere mogelijkheden voor de burger om mondeling informatie aan te dragen. Indien nieuwe feiten of omstandigheden aan het bestuursorgaan bekend worden ná de hoorzitting, die van aanmerkelijk belang kunnen zijn voor het te nemen besluit, rust op het bestuursorgaan een hernieuwde hoorplicht, ingevolge de artikelen 7:9 en 7:23 Awb. Voorts hebben belanghebbenden op grond van artikelen 7:8 en 7:22 Awb het recht om getuigen of deskundigen mee te nemen naar de hoorzitting, die tijdens de hoorzitting gehoord kunnen worden. Tot slot kan er, indien het beroep tegen een besluit op bezwaar (of in administratief beroep) door de bestuursrechter gegrond wordt verklaard en het besluit wordt vernietigd, onder omstandigheden een plicht bestaan voor het bestuursorgaan om de belanghebbende opnieuw te horen.2 In de jurisprudentie zijn daarenboven nog in enkele andere gevallen ongeschreven hoorplichten of reactiemogelijkheden aangenomen.3

Al met al bestaat er een scala aan mogelijkheden voor belanghebbenden om mondeling hun visie op het bestreden besluit te geven en hun belangen in de procedure te verdedigen. Van al deze verschillende mogelijkheden wordt in de onderhavige paragraaf onderzocht in hoeverre deze in het teken staan van hoor en wederhoor en derhalve als een uitwerking van dat beginsel kunnen worden beschouwd. Daarbij worden, voor zover van belang, de vergelijkbare mogelijkheden die bestaan in het kader van de procedure bij de bestuursrechter in ogenschouw genomen. De opbouw van deze paragraaf is als volgt. In paragraaf 5.3.2.2 wordt de reguliere hoorplicht, op grond van artikelen 7:2 en 7:16 Awb geanalyseerd. De hoorplicht die bestaat na het bekend worden van nieuwe feiten of omstandigheden, zoals neergelegd in artikelen 7:9 en 7:23 Awb, komt aan bod in paragraaf 5.3.2.3. Op de verschillende (aanvullende) ongeschreven hoorplichten en reactiemogelijkheden wordt in paragraaf 5.3.2.4 ingegaan. Paragraaf 5.3.2.5 heeft betrekking op de verschillende andere mogelijkheden om informatie te verschaffen tijdens de hoorzitting. Ten slotte komen in paragraaf 5.3.2.6 de gevolgen van schendingen van het recht om mondeling informatie te verschaffen aan de orde.