6.3.2.3 ‘Beslissingen betreffende’ de rechtsbetrekking in geschil

De ruime omschrijving van Veegens bevat tegelijkertijd een belangrijke beperking. Beslissingen die niet noodzakelijk zijn ter bepaling van de concrete rechtsverhouding en die het dictum niet dragen – met andere woorden, beslissingen ten overvloede, ook wel ‘onnodige beslissingen’ genoemd – kunnen geen bindende kracht hebben in het volgende geding.6 Hetzelfde geldt, zo voeg ik toe, voor voorlopige beslissingen (waarbij met name moet worden gedacht aan beslissingen in voorlopige voorzieningenprocedures)7 en beslissingen waarmee de rechter buiten de rechtsstrijd treedt, behalve als de rechter gehoorzaamt aan zijn plicht ambtshalve de rechtsgronden aan te vullen.8 Ook komt geen gezag van gewijsde toe aan beslissingen die weliswaar het geding beëindigen, maar de rechtsbetrekking in geschil als zodanig niet raken: ‘Hiervan is onder meer sprake indien de vordering wordt ontzegd of een verweer wordt gepasseerd, omdat niet is voldaan aan de stelplicht ten aanzien van de grondslag daarvan.’9 Hiervan dient echter, zo merkt advocaat-generaal Asser op in zijn conclusie bij het arrest van de Hoge Raad van 19 november 1993, wel te worden onderscheiden de situatie ‘dat de rechter wel een oordeel heeft gegeven over de rechtsbetrekking in geschil op basis van gestelde feiten of rechten, doch heeft uitgesproken dat die feiten of rechten niet leiden tot de ingeroepen rechtsgevolgen. Dat is immers een beslissing aangaande de rechtsbetrekking in geschil: zij bestaat niet of leidt niet tot het door de eiser ingeroepen rechtsgevolg. Het beroep op het gezag van gewijsde van zo’n beslissing zorgt er voor dat in een later geding die rechtsbetrekking niet nog eens ter discussie kan worden gesteld. Geschillen moeten eens een einde kunnen nemen, lites f iniri oportet.’10 Over de vraag of ook gezag van gewijsde kan worden toegekend aan beslissingen betreffende de rechtsbetrekking in geschil die zijn vervat in een verstekvonnis11, wordt verschillend gedacht.12 Ten slotte, verdedigd wordt dat het executiegeding (zie art. 430 e.v. Rv) en de schadestaatprocedure (art. 612-615b Rv) ten opzichte van het hoofdgeding niet zijn op te vatten als een ander geding in de zin van art. 236 lid 1 Rv. Beslissingen in een vonnis in het hoofdgeding hebben ‘vanzelf en zonder dat daarop een beroep behoeft te worden gedaan’ bindende kracht in het executiegeding respectievelijk de schadestaatprocedure.13