d. De boodschap

De boodschap uit vorenstaand vierluik moge, met inachtneming van de hiervoor in onderdeel c opgenomen nuance, duidelijk zijn: kavelruil is een specialistisch rechtsgebied, waarop algemene en bijzondere civiele en fiscale regels van toepassing zijn. Van de notaris wordt een gedegen kennis en kunde ten aanzien van dit brede spectrum verwacht, bij gebreke waarvan mogelijk civielrechtelijke aansprakelijkheidsstelling dreigt.1 Tevens is er, ook bij kavelruil, sprake van een uitgebreide ‘Belehrungspflicht’ voor de notaris, welke verplichting zich zowel op civiel als op fiscaal terrein uitstrekt. Met name de synergie tussen civielrechtelijke vraagstukken en de fiscaliteit dient daarbij goed in het oog te worden gehouden. Bij twijfel over de beheersing van alle ‘geheimen’ van de kavelruil door de notaris geldt: niet oversteken of (extern) deskundig advies inwinnen. Een fout is in kavelruil-land snel gemaakt en kan verstrekkende (fiscale) gevolgen hebben.

Doelbewuste fraude wordt, net als op overige rechtsgebieden het geval is, ook bij kavelruil (terecht) hard afgestraft en kan ingrijpende gevolgen hebben voor notariële medewerkers, (kandidaat-) notarissen en deelnemers aan de kavelruil. Ook het aanzien van het kantoor kan worden aangetast, hetgeen bij een toekomstige overdracht van de praktijk – zoals gezien – nare gevolgen kan hebben (badwill).

Ten slotte kan het aanzien van het notariaat als geheel worden aangetast door dergelijke frauduleuze praktijken. Het object van de fraude is daarbij volkomen irrelevant, de fraude zelf is de te bestrijden kwaal. Toevallig was in de beschreven procedure de kavelruil het ‘transportmiddel’ van de fraude. Wel moet daarbij worden gezegd dat de juridische opzet en vormgeving van de kavelruil zich uitermate goed leent voor het ‘aan elkaar plakken’ van allerhande transacties. De kavelruil is, wanneer deze in verkeerde handen terechtkomt, een makkelijk kneedbaar instrument, waarmee, ter verkrijging van (fiscale) faciliteiten, naar hartenlust te modelleren en te manipuleren is. Het notariaat dient zich te allen tijde bewust te zijn van dit potentiële misbruik en dient een civiel- en fiscaalrechtelijk correcte inzet van de kavelruil in de rechtspraktijk te garanderen. Hier rust een zware, maar schone taak op de schouders van de notaris, die met recht als ‘hoeder van de kavelruil’, of, om in de sferen van dit onderzoek te spreken: ‘bewaker van de grenzen van de kavelruil’ kan worden bestempeld.