Bewijsrecht in fiscale bestuurlijke boetezaken (FM nr. 180) 2024/15.4.4:15.4.4 Het verbod op reformatio in peius

Bewijsrecht in fiscale bestuurlijke boetezaken (FM nr. 180) 2024/15.4.4

15.4.4 Het verbod op reformatio in peius

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Het verbod op reformatio in peius (degene die een rechtsmiddel instelt, mag daardoor niet slechter af zijn) betekent voor de fiscale bestuurlijke boete dat de hoogte van een eenmaal opgelegde boete gedurende de gehele bezwaar- en beroepsprocedure als bovengrens heeft te gelden.1 Hoger kan de boete nooit meer worden, ongeacht de andersluidende opvatting van de bezwaarambtenaar of van de rechter.2 Is de boete in bezwaar verminderd, dan geldt in beroep die verminderde boete als bovengrens.3 De rechter kan er dus niet mee volstaan om de strafmaat zoals die volgens hemzelf zou moeten zijn, te toetsen aan de oorspronkelijk door de inspecteur opgelegde boete.4

Alleen in appel bestaat de mogelijkheid dat de boete hoger uitvalt dan in de fase ervoor, maar slechts indien en voor zover de boete in eerste aanleg is verminderd en de inspecteur daar zelfstandig tegen opkomt.5 Voor de inspecteur geldt in hoger beroep echter ook een procesrisico, althans indien hij de strafmaat ter discussie heeft gesteld.6 Ook na verwijzing kan de boete op een ander bedrag worden vastgesteld: het verwijzingshof kan omtrent de strafmaat tot een ander oordeel komen dan het hof wiens uitspraak werd gecasseerd.7 Als de opgelegde boete in eerste aanleg niet is verminderd, kan de appelrechter nooit op een hoger bedrag uitkomen.8 Voor wat betreft de cassatiefase heeft Feteris verdedigd dat de Hoge Raad in boetezaken niet ambtshalve ten nadele van de boeteling mag casseren.9

Van belang is nog, dat er nadrukkelijk geen saldo-benadering geldt om te bepalen of de boeteling slechter af is door het instellen van een rechtsmiddel. Als de bezwaarambtenaar of de rechter tot de conclusie komt dat de boete om een bepaalde reden gedeeltelijk moet worden verminderd, kan hij die vermindering niet geheel of gedeeltelijk achterwege laten omdat hij vindt dat de oorspronkelijk opgelegde boete te laag was. Interne compensatie is voor wat betreft de boete niet toegestaan.10 De oorspronkelijk opgelegde boete is dus een gegeven, dat van aanvang af als bovengrens heeft te gelden. Matigingsgronden die later in de procedure opkomen, moeten dan ook leiden tot vermindering van die oorspronkelijke opgelegde boete.11 Dat geldt ook als de inspecteur in eerste instantie is uitgegaan van (de maximum boete bij) grove schuld, maar de schuldgradatie later wijzigt in opzet.12 Strafverminderende omstandigheden moeten dan toch nog in mindering komen op de (per abuis te laag) opgelegde boete.13 Bij wijze van uitzondering heeft de Hoge Raad alleen interne compensatie binnen de (omvang van de) boetegrondslag in bepaalde gevallen toegestaan.14

Tot slot een voorbeeld. Stel dat er een boete is opgelegd van 85, waar het wettelijk maximum 100 is. Op grond van het BBBB zou de boete 75 moeten zijn. De rechter vindt een boete van 90 passend en geboden. Hij moet de opgelegde boete dan toch (op grond van het vertrouwensbeginsel15) verlagen naar 75. Rechterlijke interne compensatie (terug) naar 85, laat staan een verhoging naar 90, is niet mogelijk. Als er strafverminderende omstandigheden zijn, zal de rechter deze bovendien moeten toepassen op het beleidsmatige maximum van 75 en de boete zo nodig dus nog verder moeten verlagen.16

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.