4.4.1 Algemeen

Rule 23 (b) onderscheidt een aantal categorieën class actions, waarvan er hier twee van belang zijn,1 omdat zij de effectuering van schadevergoedingsaanspraken betreffen. De andere categorieën2 zijn vergelijkbaar met de in het Nederlandse recht bestaande mogelijkheid om in een collectieve actie een verklaring voor recht, een gebod of een verbod te vorderen. De twee typen die hier van belang zijn, worden aangeduid als `limited fund class actions' en als `damages class actions' .3 In het eerste geval zijn de voor verhaal beschikbare financiële middelen (vermoedelijk) ontoereikend om alle schadelijders volledig schadeloos te stellen, in het tweede geval zijn zij dat niet.

De behandeling van een class action kan globaal in twee fasen worden ingedeeld: de 'formele' ontvankelijkheidsfase waarin het verzoek om als class action te worden aangemerkt beoordeeld wordt en de 'materiële' trial fase, waarin inhoudelijk wordt beslist over de aanspraken die ten grondslag liggen aan de actie. Een feit is echter dat nagenoeg alle class actions die de formele fase doorkomen door middel van een collectieve schikking worden beëindigd. Er is maar een handvol class actions dat uitgeprocedeerd wordt en daadwerkelijk de trial fase bereikt.4

Lange tijd werden de formele en de materiële fase strikt gescheiden gehouden. Bij de beoordeling van de formele vraag mocht de rechter niet anticiperen op een vermoedelijke uitkomst in de tweede fase of op de beantwoording van inhoudelijke punten. Bovendien diende de rechter zo snel mogelijk op de formele ontvankelijkheidsvraag te beslissen.5 In de praktijk bleken veel lagere rechters hiermee niet uit de voeten te kunnen en werden wel preliminaire inhoudelijke oordelen gegeven. Dat had voordelen die ook in de literatuur werden erkend: kansloze en zwakke claims werden ontmoedigd en potentiële verweerders en de rechterlijke macht werden hiermee `gespaard' 6 Inmiddels is deze praktijk gecodificeerd en is de regeling aangepast aan de behoeften van de betrokkenen, ook al blijven kritische geluiden over de uitvoerbaarheid van een dergelijke preliminaire test te horen. De rechter heeft thans in ieder geval 'officieel' meer flexibiliteit gekregen om te bepalen wanneer op het verzoek tot ontvankelijkverklaring (certification) wordt beslist en wanneer preliminaire inhoudelijke oordelen worden geven.7 Deze toets komt ook in 4.8.3 aan bod.

Het maken van een kosten-baten analyse als een voorbeeld van een nuttige, zelfstandige preliminaire toets voor de ontvankelijkheid van een class action is in het verleden overigens ook verdedigd, maar dit voorstel heeft het niet gehaald. De tegenargumenten die zijn aangevoerd betreffen de uitvoerbaarheid van de test.8 De 'minimum fmancial threshold' -test, die vereist dat de afzonderlijke claims een minimumwaarde vertegenwoordigen, wil een actie ontvankelijk zijn, zou als een variant op de eerdergenoemde kosten-baten-test kunnen worden gezien. Deze wordt in het Amerikaanse regime echter evenmin toegepast. Er zijn in de rechtspraak talloze voorbeelden te vinden, waarin de individuele claims gering van omvang zijn, bijvoorbeeld $ 70 of $ 100.9