3.5.3 Vruchten en vermogensbestanddelen die in de plaats treden van de oorspronkelijke verrijking

§818 lid 1 bevat een bepaling over afdracht van vruchten en voordelen die in de plaats treden van het oorspronkelijk verkregen voordeel.

De verrijkingsschuldenaar die vruchten geniet uit hetgeen hij zonder rechtsgrond heeft verkregen, is verplicht om zowel het ontvangen goed als de vruchten terug te geven aan de verrijkingsschuldeiser. Voor vruchten die zijn verkregen door een bezitter te goeder trouw die niet eigenaar is, geeft §994 e.v. een aparte regeling.

Wanneer het ontvangen voordeel teniet is gegaan en daarvoor bepaalde andere voordelen in de plaats zijn getreden, is de verrijkingsschuldenaar verplicht deze nieuwe voordelen af te dragen. Lid 1 noemt allereerst voordelen die zijn genoten op basis van een verkregen recht. Daarbij moet worden gedacht aan geïnde betalingen die zijn verkregen op basis van vorderingen die rechtsgeldig aan de verrijkingsschuldenaar zijn gecedeerd.1 Verder noemt lid 1 schadevergoedingen wegens het tenietgaan, de beschadiging of de onteigening van het verkregen goed. Stel dat een verrijkingsschuldenaar een zaak zonder rechtsgrond ontvangt. Hij verzekert de zaak, die vervolgens tenietgaat. De verzekeraar keert een vergoeding uit aan de schuldenaar. Op grond van 818 lid 1 moet de schuldenaar de verzekeringsuitkering afdragen aan de verrijkingsschuldeiser.

Lid 1 geeft volgens de literatuur geen bepaling voor gevallen waarin de schuldenaar op grond van onderhandelingen een voordeel verkrijgt dat in de plaats treedt van een verkregen voordeel. Dan is niet lid 1 van toepassing, maar lid 2. Stel bijvoorbeeld dat een verrijkingsschuldenaar een zaak verkoopt die hij zonder rechtsgrond in eigendom heeft verkregen. De verkregen koopprijs treedt dan niet in de plaats van de zaak die aan een derde is geleverd.2 De verrijkingsschuldeiser heeft op grond van lid 2 recht op vergoeding van de waarde van de zaak. Lid 2 wordt besproken in de volgende subparagraaf.3