§6.1. Inleiding

Dit hoofdstuk gaat over mechanismen van financiële controle die niet rechtstreeks zijn gekoppeld aan de begroting en de rekening. Naast de begroting beschikt de raad over verschillende manieren om controle uit te oefenen over de gemeentelijke financiën; naast de comptabele verantwoordingsplicht uit het voorgaande hoofdstuk bestaan namelijk allerhande politieke verantwoordingsinstrumenten die op enigerlei wijze kunnen worden ingezet voor controle van de gemeentelijke financiën. In voorgaande hoofdstukken vloeide de afbakening van het object van controle (het gecontroleerde) min of meer voort uit het betreffende controle-instrument. In dit hoofdstuk is deze afbakening minder vanzelfsprekend en zal zij moeten worden geëxpliciteerd. In hoofdstuk 1 is al aangegeven dat de controlemechanismen die primair in het leven zijn geroepen om fmanciële controle uit te voeren, de kern van dit onderzoek vormen. Niettemin is een verhandeling over fmanciële controle in het licht van de dualisering mijns inziens niet volledig als andere vormen van raadscontrole volstrekt zouden worden genegeerd. Niet alleen primair fmanciële handelingen en besluiten zijn ingrijpend, zoals een specifiek besluit tot het verstrekken van een lening of de daadwerkelijke uitbetaling van salarissen. Ook handelingen en besluiten van meer beleidsinhoudelijke aard hebben vaak (grote) financiële implicaties voor de gemeente. De controle over en de verantwoording van deze besluitvorming kan — zeker wanneer deze zich toespitsen op de fmanciële aspecten ervan — in dit proefschrift niet geheel onbesproken blijven. De controle van deze handelingen en besluiten vindt niet alleen plaats in het kader van de politieke verantwoording naar aanleiding van de vaststelling van de jaarrekening; ook lopende een begrotingsjaar kan de raad gebruik maken van bepaalde bevoegdheden om deze handelingen en besluiten te controleren. Deze laatste bevoegdheden staan in dit hoofdstuk centraal.

De hoofdvormen van raadscontrole die zullen worden besproken, zijn de reguliere controlemiddelen van de raad die kunnen worden geschaard onder de noemer politieke verantwoording, waarbij de meeste aandacht uitgaat naar de verschillende inlichtingenplichten die de Gemeentewet rijk is en de mogelijkheid van de raadsenquête uit art. 155a e.v. Gemeentewet. Ten aanzien van deze controlemiddelen zal worden gekeken naar de positie van de gemeenteraad, maar ook naar de positie van haar individuele leden. Daarveár zal een korte historische schets worden gegeven (paragraaf 2) en zal worden gekeken wat de hoofdpunten van de dualiseringsoperatie op dit vlak waren (paragraaf 3). In paragraaf 4 zal kort worden stilgestaan bij de versterking van de controle over de gemeentelijke financiën middels het recht verordeningen vast te stellen en de resterende bestuursbevoegdheden van de raad.