4.3 Fiscaliteit en de plaats van het beroep

In de fiscale wetgeving wordt het beroep als een speciale vorm van ondernemerschap gezien. Beroepsbeoefenaren worden door de fiscus (in de inkomstenbelasting) uitdrukkelijk als ondernemer bestempeld, maar beroepsuitoefening wordt in de fiscale wetgeving wel gezien als een aparte vorm van het ondernemerschap.1 De achtergrond hiervan is dat het, volgens de fiscus, bij de uitoefening van een beroep, zoals ook al in hoofdstuk 2 betoogd, veel meer gaat om de persoon die dat beroep uitoefent dan om de ondernemer c.q. de onderneming als zodanig. Zoals Furer e.a. treffend opmerken: ‘het gaat veel meer om de vent dan om de tent’.2 Zoals ook reeds in hoofdstuk 2 aan de orde is gekomen, is de band tussen de persoon van de beroepsbeoefenaar en diens werkzaamheden vaak veel nauwer dan die van een ‘gewone’ ondernemer. Kapitaal, financiering en investeringen zijn bij beroepsuitoefening doorgaans veel minder van belang.3

De fiscale hoofdregel is dat iemand pas als ondernemer kan worden aangemerkt wanneer voor zijn rekening een onderneming wordt gedreven en hij rechtstreeks wordt verbonden voor verbintenissen betreffende die onderneming,4 waarbij de onderneming kan worden omschreven als de op het maken van winst gerichte organisatie van kapitaal en arbeid. De beroepsbeoefenaar valt niet onder deze omschrijving in de fiscale wet. In het aparte artikel dat in de Wet IB 2001 is gewijd aan de beroepsbeoefenaar, ontbreekt de eis van rechtstreekse verbondenheid voor verbintenissen betreffende de onderneming.5

De bijzondere behandeling van beroepsbeoefenaren komt met name naar voren in de inkomstenbelasting.6 Er wordt dus blijkbaar (ook) fiscaal gezien van uitgegaan dat beroepsbeoefenaren vaak nog samenwerken in een fiscaal transparante rechtsvorm zoals de maatschap. Nu uit de vorige hoofdstukken is gebleken dat de maatschap vaak niet (meer) wordt gezien als de optimale rechtsvorm voor beroepsbeoefenaren, is het interessant om ook de alternatieve rechtsvormen vanuit fiscaal oogpunt te bekijken. Allereerst zal het belastingregime worden besproken dat van toepassing is op de personenvennootschappen: de inkomstenbelasting. Daarna zal kort aandacht besteed worden aan de vennootschapsbelasting. Dit is de belasting die van toepassing is op (de meeste) rechtspersonen.