3.2.1.2 De totstandkoming van art. 3:4 lid 1 BW

Meijers ontwerp voor het eerste lid van het huidige art. 3:4 BW luidde aanvankelijk anders:

Het ontwerpartikel werd op verschillende punten gewijzigd. Zo werd de woordvolgorde veranderd zodat de formulering van het eerste lid niet (althans minder) klinkt als een definitie van het begrip ‘bestanddeel’.2

Tevens werd, op aanraden van Van der Grinten, het woordje ‘wezenlijk’ geschrapt.3 Van der Grinten stelde dat een onderdeel ‘wezenlijk’ is, indien de zaak zonder dit onderdeel zijn wezen verliest, terwijl dit niet van ieder bestanddeel gezegd kan worden. Als voorbeeld hiervan noemt hij een aantal dakpannen van een huis. Een huis is, ook indien een aantal dakpannen ontbreken een huis, toch dienen de dakpannen wel als bestanddeel van het huis aangemerkt te worden.4

De verkeersopvatting als criterium voor bestanddeelvorming bleef behouden, doch niet zonder enige discussie.5 Met name Van der Grinten sprak zich uit tegen het gebruik van de verkeersopvatting als maatstaf voor bestanddeelvorming. Hij stelt:

Zijn voorstel voor het eerste lid van art. 3:4 BW is:

Het antwoord op de vraag hoe men bepaalt wat een ‘onderdeel’ is van een zaak, laat Van der Grinten over aan de rechter. Wel stelt hij dat een rechter dit niet op grond van de verkeersopvatting vast dient te stellen, maar dit ‘naar eigen redelijk oordeel’ dient te bepalen.

Uit het Mondeling Overleg blijkt dat een gedeelte van de vaste commissie voor Justitie uit de Tweede Kamer geneigd was het begrip ‘verkeersopvatting’ te schrappen. Dit in navolging van Van der Grinten. Zij waren van mening dat een dergelijke maatstaf te vaag is en dat over de inhoud van dit begrip geen eensgezindheid bestaat, waardoor met behulp van dit begrip in eenzelfde geval verschillende uitkomsten kunnen worden verkregen. Een ander argument tegen de verkeersopvatting als maatstaf voor bestanddeelvorming dat zij noemen, is gelegen in het feit dat de verkeersopvatting “als het ware met de tijd meebeweegt en telkens een andere inhoud heeft”, wat ertoe kan leiden dat iets wat eerst geen bestanddeel is, later wél als bestanddeel te gelden heeft. Ook wordt de vrees uitgesproken dat de verkeersopvatting in procedures ‘een complicerende factor’ kan zijn, omdat een rechter hier wellicht een tijdrovend onderzoek naar dient te doen.

Geconcludeerd wordt:

Opvallend is dat als alternatief voor de verkeersopvatting als maatstaf voor bestanddeelvorming een redelijk rechterlijk oordeel aangedragen wordt. Het oordeel van een rechter of iets bestanddeel is of niet zal immers ergens op moeten berusten, waarbij de verkeersopvatting wederom een belangrijke rol zal spelen.9Art. 3:12 BW bepaalt immers:

Deze opvatting is ook te lezen in de Parlementaire Geschiedenis:

Zelfs werd gesteld dat de verkeersopvatting als maatstaf ‘onmisbaar’ is, nu juist vanwege haar soepelheid de verkeersopvatting als maatstaf zich aanpast aan de veranderingen in de stad van de techniek. Dat deze argumenten overtuigend waren, wordt expliciet gesteld11 en zo werd de verkeersopvatting als maatstaf voor bestanddeelvorming in art. 3:4 lid 1 BW gehandhaafd.