9.3 Eenzijdige versus meerzijdige afstand

379. Voorbeelden van afstand van recht zijn te vinden in het huwelijksvermogensrecht, het erfrecht, het ondernemingsrecht, het vermogensrecht en het procesrecht. In deze paragraaf inventariseer ik van welke rechten en bevoegdheden eenzijdig afstand kan worden gedaan (par. 9.3.3), en voor welke afstandsfiguren een overeenkomst is vereist (par. 9.3.4). Vervolgens poog ik in par. 9.4 deze categorisering te verklaren. Met onderstaand overzicht pretendeer ik niet alle voorbeelden van afstand te bestrijken. Van ieder denkbaar recht of bevoegdheid kan in beginsel afstand worden gedaan.1 Ik hoop echter dat de beschouwing in par. 9.4. als algemene leidraad kan dienen in niet-beschreven gevallen. Allereerst ga ik in par. 9.3.1 in op de wetshistorische achtergrond van het bestaan van eenzijdige en meerzijdige afstandsfiguren, en nuanceer ik in par. 9.3.2 het in theorie scherpe onderscheid tussen eenzijdigheid en meerzijdigheid.

Onduidelijk is, of eenzijdige of meerzijdige afstand als uitgangspunt geldt. Volgens Tjittes is afstand van recht overwegend een twee- of meerzijdige rechtshandeling.2 Hartkamp & Sieburgh daarentegen schrijven dat van vorderingsrechten en beperkte rechten weliswaar meerzijdig afstand moet worden gedaan, maar dat van andere rechten en bevoegdheden veelal eenzijdig afstand kan worden gedaan.3