Natrekking door onroerende zaken (O&R nr. 94) 2016/4.2.1:4.2.1 Motieven achter het eenheidsbeginsel volgens de Parlementaire Geschiedenis

Natrekking door onroerende zaken (O&R nr. 94) 2016/4.2.1

4.2.1 Motieven achter het eenheidsbeginsel volgens de Parlementaire Geschiedenis

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Er bestaan verschillende opvattingen over het motief van het eenheidsbeginsel.1 Ploeger noemt er in zijn dissertatie drie: het behoud van de status quo2 , de rechtszekerheid3 en het waardemotief: de eenheid is van meer waarde dan de som van de delen.4

In de Parlementaire Geschiedenis vindt men twee van deze motieven terug: de rechtszekerheid en het waardemotief. Een ander beginsel dat besproken wordt in de Parlementaire Geschiedenis is de gelijkheid van schuldeisers.5 Deze motieven worden niet besproken bij de behandeling van het huidige art. 5:3 BW, maar bij de parlementaire behandeling van het huidige art. 3:4 BW. In het oorspronkelijk Ontwerp Meijers was in lid 3 een uitzondering op het eenheidsbeginsel opgenomen (zie art. 3.1.1.3 lid 3 BW Ontwerp Meijers). Op grond hiervan kon een verkoper van een roerende zaak eventuele natrekking voorkomen, door een eigendomsvoorbehoud in de registers in te laten schrijven. Uiteindelijk werd deze bepaling geschrapt. Hierin komen een drietal bezwaren naar voren, waaruit (impliciet) de motieven achter het eenheidsbeginsel blijken.

Wat betreft de rechtszekerheid wordt gesteld:

“Een stelsel waarin men zich onbeperkt zijn recht op een bestanddeel van een zaak zou kunnen voorbehouden, zou immers tot grote onzekerheid leiden, met name voor de crediteuren van degene aan wie de hoofdzaak toebehoort, waaronder hen die zich op de hoofdzaak een zakelijke zekerheid bedongen.”6

Hierbij wordt het voorbeeld gegeven dat indien lid 3 van art. 3:4 BW opgenomen zou worden in het Burgerlijk Wetboek, een hypotheekhouder er nimmer zeker van kan zijn dat bepaalde bestanddelen door zijn hypotheekrecht omvat worden. Wellicht zijn deze immers onder eigendomsvoorbehoud geleverd.

Hier wordt aan toegevoegd dat de waarde van een regeling dat een zaak die onder eigendomsvoorbehoud geleverd wordt, geen bestanddeel kan worden van een andere zaak, gelegen is in het feit dat de leverancier bij uitblijven van de betaling de zaak kan revindiceren. Hier wordt (kort) ingegaan op het waardemotief:

“Deze waarde is echter geringer dan zij schijnt. Het teruggenomene, aangepast als het is aan het onroerend goed waarvoor het oorspronkelijk bestemd was – men denke bijvoorbeeld aan een centrale verwarmingsinstallatie –, zal dikwijls na de afscheiding slechts een naar verhouding geringe waarde vertegenwoordigen. Daarentegen zal de waardevermeerdering van het gebouw en daarmee het nadeel voor de eigenaar, diens overige schuldeisers en, in groter verband bezien, voor de gemeenschap, meestal onevenredig groter zijn.”7

Hierin klinkt de erkenning dat de waarde van de eenheid soms groter is, dan de som van de afgescheiden delen.

Tot slot wordt er (kort) ingegaan op de gelijkheid van schuldeisers:

“Een regel als hier bedoeld kan ook moeilijk met een beroep op de billijkheid gerechtvaardigd worden. Wanneer bijvoorbeeld bij het oprichten van een gebouw de grondeigenaar buiten staat blijkt degenen die daartoe materiaal en arbeid hebben bijgedragen, het hun toekomende te betalen, dan schijnt het geenszins billijk dat degene wiens prestatie nog voor afscheiding vatbaar is, wellicht volledige voldoening verkrijgt, terwijl degene wiens prestatie niet afgescheiden kan worden (de aannemer van het schilderswerk bijvoorbeeld) dientengevolge des te minder ontvangt.”8

Uit de in het bovenstaande geciteerde teksten blijkt echter niet welk motief prevaleert.9 In het navolgende zullen drie motieven zoals genoemd in de Parlementaire Geschiedenis en tevens het status-quo-beginsel dat Ploeger bespreekt in zijn dissertatie, besproken worden. Te beginnen met deze laatste.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.