I.1 Introductie van het onderwerp

Worden zonnepanelen nagetrokken door het huis waarop zij zijn geplaatst? Is een containerwoning een onroerende zaak, zodat hierop een recht van hypotheek gevestigd kan worden? Staat de jurisprudentie met betrekking tot drijvende woningen in de weg aan de ontwikkeling van drijvend bouwen op grote(re) schaal? Indien ik als eigenaar van een stuk grond het naastgelegen stuk grond in eigendom verkrijg, vindt er dan natrekking plaats, in die zin dat het één eigendomsrecht wordt? Is het nodig een opstalrecht te vestigen om natrekking van een antenne die geplaatst is op een gebouw te voorkomen? Waarop ziet de indirecte vereniging van art. 3:3 lid 1 BW? Wat is de ratio achter het in art. 5:3 BW neergelegde eenheidsbeginsel? Is het mogelijk een beperkt recht te hebben op een gedeelte van een onroerende zaak? Welke rol speelt de verkeersopvatting bij natrekkingsvraagstukken? Leidt kadastrale splitsing tot eigendomssplitsing?

Dit is slechts een greep uit de vragen die spelen omtrent natrekking door onroerende zaken. Het zijn vragen van uiteenlopende aard, die gemeenschappelijk hebben dat juridisch-dogmatische aspecten van invloed zijn op de praktijk. De in deze dissertatie aan de orde gestelde vragen, zullen beantwoord worden aan de hand van een benadering vanuit het goederenrechtelijk systeem. Om kwantitatieve en logistieke redenen was het onvermijdelijk om een keuze te maken uit de vele vragen die met betrekking tot natrekking voor behandeling in aanmerking komen. Voor wie dat wil is er in de door mij gemaakte keuzes ongetwijfeld wel enige mate van willekeur te bespeuren. Het aan deze dissertatie ten grondslag liggende onderzoek is reeds eerder in afzonderlijke artikelen gepubliceerd.1 Deze artikelen zijn gecombineerd en aangevuld opgenomen, op een zodanige wijze dat ieder hoofdstuk zich als een zelfstandig artikel over het desbetreffende onderwerp laat lezen. De synthese van deze zelfstandige stukken vindt plaats in de slotbeschouwing.

Het antwoord op de vraag of natrekking plaatsvindt, is om velerlei redenen van belang. Zo is de eigenaar van een zaak op grond van het in art. 5:3 BW neergelegde eenheidsbeginsel ook eigenaar van haar bestanddelen. Onzelfstandige zaaksdelen, c.q. bestanddelen van een zaak kunnen niet op zichzelf als zaak (in de zin van art. 3:2 BW) beschouwd worden, zodat zij geen voorwerp van afzonderlijk eigendom kunnen vormen.2 Dit geldt echter niet alleen voor het eigendomsrecht. Goederenrechtelijke rechten kunnen alleen bestaan ten aanzien van een zaak in haar geheel. Om die reden is ook het vestigen van een beperkt recht op een bestanddeel niet mogelijk.3

Indien een zaak nagetrokken wordt door een andere zaak, gaat het eigendomsrecht van de laatstgenoemde zaak zich mede uitstrekken over de nagetrokken (voormalige) zaak. Natrekking leidt derhalve tot eigendomsverlies. Met name wanneer de eigendom van de twee zaken in verschillende handen was, ziet men de verstrekkende gevolgen die natrekking kan hebben.