11.6 Het voeren van een fiscaal overgangsbeleid is vooruitzien

Ten slotte adviseer ik de wetgever om regelmatig vooruit te zien. Het adagium ‘het voeren van een fiscaal overgangsbeleid is vooruitzien’ is om verschillende redenen van belang.

In par 5.3 heb ik het criterium van stimulerings- en ontmoedigingsmaatregelen behandeld. Daarbij heb ik geconcludeerd dat bij de beperking of de afschaffing van een stimuleringsmaatregel de verwachtingen van belastingplichtigen in ernstiger mate worden aangetast als de fiscale tegemoetkoming eerst bij afronding van een activiteit zou worden verleend. Het risico op een aantasting van gerechtvaardigde verwachtingen van belastingplichtigen kan worden beperkt door bij het ontwerpen van regels vast rekening houden met de afschaffing. In deze visie heeft het niet de voorkeur om activiteiten te stimuleren door bij afronding van een activiteit een tegemoetkoming te verlenen.

Om de effecten van een wetswijziging te dempen, kan het voor bepaalde wetswijzigingen gunstig zijn om ze vroegtijdig aan te kondigen. Als voorbeeld noem ik in dit verband de hypotheekrenteaftrek. Indien de hypotheekrenteaftrek door middel van een afbouwregeling met een looptijd van dertig jaar wordt afgeschaft, zullen huizenprijzen naar verwachting dalen, doch zal deze daling waarschijnlijk meer geleidelijk plaatsvinden. Belastingplichtigen krijgen in dat geval ruim de tijd om op de wetswijziging te anticiperen. Belangrijk is wel dat bij een aankondiging van een wetswijziging ook aandacht wordt besteed aan het overgangsrecht (zie ook par. 11.2). Indien bij de aankondiging van een eventuele afschaffing van de hypotheekrenteaftrek géén aandacht aan het overgangsrecht zou worden besteed, zou de beoogde geleidelijke daling van de huizenprijzen naar verwachting niet kunnen worden gerealiseerd. Ook bij de aankondiging van een begunstigende wetswijziging moet rekening worden gehouden met de mogelijke reacties van belastingplichtigen. Door op deze reacties in te spelen kan het risico van immobilisme worden voorkomen (par. 8.2.1.1).

Ten slotte adviseer ik de wetgever met het oog op de lange termijn de Notitie TWK te vervangen door een nieuwe notitie genaamd: ‘Notitie fiscaal overgangsbeleid’. Hiervoor heb ik al verschillende malen aangegeven dat de Notitie TWK naar mijn mening niet volstaat (o.a. par. 1.2.1, 4.2.1 en 5.4.3). De Notitie is gericht op belastende wetswijzigingen, is niet volledig en vaak ook niet concreet genoeg om een bepaalde overgangssituatie te kunnen beoordelen. Omdat de samenleving steeds kritischer eisen stelt aan de kwaliteit van wetgeving en het tempo waarin nieuwe wetgeving moet worden ingevoerd vaak hoog ligt, is het belangrijk dat de uitgangspunten van het fiscaal overgangsbeleid van de wetgever komen vast te liggen.