7.6.3 Staatsinrichting Ic 1900-1945

Franssen & Van Zwijndregt, Beknopt leerboek der Staatsinrichting van Nederland2, voortgezet door Franssen & Van Zwijndregt3, en Franssen & Schouwenaar-Franssen, Staatsinrichting van Nederland.4

Het beknopt (!) leerboek opent met ‘het Staatsrecht, waarmee leerlingen later als Staatsburgers in aanraking komen. Vanwege de tijd zijn er bij de Grondwet geen historische beschouwingen’. De inleiding opent met grondbegrippen (p. 5-9). De uitgave ziet Duyverman als ‘uniek in zijn soort, voor zover het voorbeelden uit de dagbladen betreft’.5 Minder enthousiast is hij over de inrichting: ‘De persoon des Konings (art. 10-82 Gw) komt na de provincie en gemeente’.6 Het boek is in 1936 op twaalf Rijks-, tien gemeente- en drie bijzondere hbs′en in gebruik, waarmee het Feenstra in gebruik benadert.7 Vele drukken volgen nog als Staatsinrichting van Nederland.8

Vorstman, Hoofdlijnen der staatsinrichting van het Koninkrijk der Nederlanden.9

Vorstman, Hulpboekje ten gebruike bij het Onderwijs in de Staatsinrichting van het Koninkrijk der Nederlanden.10

‘De uitgave is een handleiding bij het MO in staatsinrichting: hierom is gestreefd naar beknoptheid, het zo weinig mogelijk in beschouwingen treden en beperking tot de essentialia. De leerling neemt de leerstof gemakkelijker op, als er een geraamte zichtbaar is en geen profusie van beschouwingen’.11 De tabellen staan in Vorstmans Hulpboekje ten gebruike bij het Onderwijs in de Staatsinrichting van het Koninkrijk der Nederlanden. Het boek volgt de Grondwet en sluit af met een Aanhangsel over de Volkerenbond. In hoofdstuk 1 Staat en staatsvormen zijn de staten onderscheiden. Par. 3 De Staatsvorm van Nederland: constitutionele monarchie naar de bestuursvorm (p. 8). Hoofdstuk II bevat De geschiedenis der Grondwet. In hoofdstuk III zijn de verplichtingen der inwoners in extenso vermeld (p. 39-40). De machtenscheiding volgt in hoofdstuk IV (p. 41/42). Bij de Beteekenis der ‘Trias politica’ zijn ‘volksvertegenwoordiging, monarch en gerechtshoven vermeld’: ‘De staatsmacht is ondeelbaar. De hoogste macht is toegekend aan de wetgever. De wetgevende macht is aan Koning en Staten-Generaal gezamenlijk, uitvoerende macht aan de Koning en rechterlijke macht aan rechters’.12

Diepenhorst, Onze staatsinrichting.13

Uitgangspunt is het programma van eisen voor staatsinrichting. ‘Om die reden is de literatuuropgave achterwege gebleven en de behandeling beperkt tot eene uiteenzetting van de geldende wetgeving’. Aangetroffen is: de monarchie als staatsvorm en de constitutie of staatsregeling (p.9). Hoofdstuk III bevat plichten en rechten der onderdanen. Hoofdstuk VIII behandelt ‘het tot stand komen eener wet’.

Van Staay, Overzicht der Staatsinrichting van het Koninkrijk der Nederlanden met XXVII bijlagen (1^e druk).14

Van Staay volgt het ‘Algemeen hbs-leerplan’ in Overzicht der Staatsinrichting van het Koninkrijk der Nederlanden. ‘Het vak staatsinrichting loopt op de b-afdeling in de vierde klasse af, op de a-afdeling niet. In deze tijd van intense politieke belangstelling bestaat ongetwijfeld behoefte aan een beknopt boek’, schrijft Van Staay (p. 5-6). De Grondwet, wetten, verordeningen en een overzicht van politieke partijen en programma's zijn opgenomen (p. 143-181). Het boek bevat een artikelsgewijs deel over de Grondwet en een thematisch deel. Een voorbeeld van het laatste is hoofdstuk 3 De verdeling van de overheidsfuncties (trias politica) genaamd (56 p.), waaruit blijkt dat ‘er geen sprake is van drie geheel zelfstandige en elkander in evenwicht houdende machten’ (p. 24-25). Van Staay beschrijft de staats- en regeringsvormen helder (p. 12-14). De uitgave is voorzien van vragen (p. 114-116).

Lubberink, Elementaire Schets van het Nederlandsche Staatsrecht.15

De auteur meldt dat ‘Staatsinrichting door de meeste leerlingen als bijvak wordt beschouwd. Bij de na het eindexamen behouden boeken treft men slechts zelden het leerboek voor Staatsinrichting aan’ (p. 5). Storend is de bestempeling door de auteur van ‘de tegenwoordige Nederlandse staatsvorm’ tot monarchie (p. 11).