4.5.3.1 Het ongeschiktheidscriterium: intrinsiek gebrekkig en anderszins ongeschikt

De volgende belangrijke vraag is wanneer een hulpzaak ongeschikt is voor de uitvoering van de verbintenis. Het ongeschiktheidscriterium moet gezien worden in het verlengde van hetgeen hiervoor is besproken ten aanzien van de term ‘hulpzaak’. Van belang is waartoe de debiteur verplicht is op grond van de overeenkomst en wat het met deze verbintenis beoogde doel is. Zo oordeelde de Hoge Raad in het Polyclens-arrest:1

Een schoonmaakmiddel, dat bij reiniging van een fabriekshal een partij aluminium goederen onherstelbaar beschadigt, is een ongeschikt middel voor het doel waarvoor de schoonmaker het gebruikte, aldus de Hoge Raad.2 Bij de beoordeling van de ongeschiktheid staat derhalve de vraag centraal of de gebruikte zaak als middel geschikt was om het met de verbintenis beoogde doel te bereiken. Deze middel-doel verhouding komt in enkele uitspraken terug, zoals bijvoorbeeld in een uitspraak van het Gerechtshof Leeuwarden waarin de vraag centraal stond naar de geschiktheid van een pomp die de systemen in een viskwekerij voorzag van zuurstofrijk water. Ten gevolge van een stroomstoring viel de pomp uit en deze kon niet opnieuw worden gestart omdat de pomp bleek te zijn vastgeslagen. Geoordeeld werd dat de pomp, en daarmee de installatie waarvan deze deel uitmaakte, ongeschikt was voor het doel waarvoor deze werd gebruikt en daarmee aangemerkt kon worden als een ongeschikte hulpzaak in de zin van artikel 6:77 BW.3 Zo ook in een uitspraak van de Rechtbank Arnhem, waarin werd geoordeeld dat de Miragel plombe, een versteviging/kussentje aangebracht ter afdichting van een netvliesscheur in het oog,4 ongeschikt was voor het beoogde doel omdat zich (bij een deel van de patiënten) complicaties hebben voorgedaan.5

Deze definitie van het ongeschiktheidscriterium impliceert dat een zaak niet alleen ongeschikt is in de zin van artikel 6:77 BW indien de zaak intrinsiek gebrekkig is, maar tevens wanneer de zaak ten gevolge van een andere oorzaak niet geschikt is om het met de verbintenis beoogde doel te bereiken.6 Ook de toelichting spreekt van ‘een gebrekkige of om een andere reden daartoe ongeschikte zaak’, waarbij ‘daartoe’ verwijst naar ‘voor de uitvoering van een verbintenis’.7 Van dit laatste was sprake in de casus die leidde tot het Polyclens-arrest: met het schoonmaakmiddel was niets mis, maar het was niet geschikt om dit specifieke materiaal mee schoon te maken.