5.17 Onderwijsraad: Samen leren leven 2002

Van 2002 tot 2006 krijgt het streven naar de invoering van burgerschapsvorming krachtige impulsen. De Onderwijsraad brengt eind 2002 Samen leren leven uit over het onderwijs en de maatschappelijke samenhang.1 In het werkplan is de vraag geadresseerd of er voldoende sociale samenhang is en welke rol het onderwijs heeft.2 Hierin staan de vragen centraal als: kunnen de bijdragen van scholen aan de bevordering van de sociale samenhang en van de samenleving aan het functioneren van de scholen verbeteren?3 Deze vragen zijn benaderd vanuit de perspectieven van de relatie van (staats)burgerschap en gemeenschap, integratie en civil society. Ten eerste is voor de vorming tot (staats)burger in een gemeenschap educatie nodig. Ten tweede wil de Onderwijsraad een economische, maatschappelijke en culturele integratie realiseren. Ten derde is het voor de civil society de vraag of andere verbanden dan de overheid en de andere sociale samenhang dan de nationale, zoals die van kerken en scholen, relevant zijn.4 De raad ziet bij burgerschap met de stimulerende maatschappelijke vakken en de socialisatie de mogelijkheden onvoldoende benut.5

De kernvraag is hoe de school burgerschap kan (bij)brengen.6 De Onderwijsraad vraagt zich af of de burgerschapseducatie het toerusten van leerlingen kan stimuleren met algemeen gedeelde basiswaarden, vaardigheden en houdingen die van belang zijn voor hun rol als werknemer, burger of consument.7 ‘En maatschappijleer is niet het enige burgerschapsvak. Ook het vak geschiedenis heeft daarin een erkende rol’, stelt de Onderwijsraad.8

Een vak burgerschapsvorming onderschrijft de raad (vooralsnog) niet: ‘Niet doen, maar burgerschapsvorming cross-curriculair in meer vakken organiseren is het beste’, stelt de raad.9 Bij de agendavorming rijzen vragen of de onderwijsdoelen een bijstelling behoeven van de gerichtheid op de consument naar die op de burger en wat de bijdrage van de school aan burgerschapsvorming is. De in par. 9.4 te bespreken vraag is of een vak burgerschap wenselijk is en hoe de segregatie in het onderwijs is tegen te gaan.10