4.2.4.2 Het Stabiliteits- en Groeipact

De lidstaten bleken al in de tweede fase van de totstandkoming van de EMU moeite te hebben met het bereiken van een overheidstekort van maximaal 3% bbp. Onder andere om te voorkomen dat de monetaire unie zou worden ondermijnd – centraal stond ten slotte de gedachte dat gezonde overheidsfinanciën, vertaald in de 3%- en 60%-norm, bijdragen aan de prijsstabiliteit – zou de begrotingsdiscipline nog strakker moeten worden aangehaald. De procedure zoals neergelegd in het verdrag, neergelegd in het huidige artikel 126 VWEU, zou onvoldoende effectief zijn om de begrotingsdiscipline te garanderen. Het sanctiemechanisme bij de constatering van het bestaan van een buitensporig tekort is namelijk afhankelijk van (kort gezegd) het politieke oordeel van de Raad. Daarnaast wordt het oordeel over het al dan niet bestaan van een buitensporig tekort onttrokken aan het zicht van het Hof van Justitie EU (artikel 126 lid 10 VWEU).1

Om een bepaalde mate van flexibiliteit in de toepassing ervan weg te nemen kwam in 1996 het Stabiliteits- en Groeipact (SGP) tot stand, bestaande uit twee verordeningen en een resolutie.2 Het pact bestaat uit een preventieve en een correctieve arm. In de preventieve arm (ook wel de early warning-procedure genoemd) werd geprobeerd strengere begrotingsdiscipline te bereiken door het introduceren van een middellange termijndoelstelling van evenwicht of een overschot waar de lidstaten naar zouden moeten streven. Bovendien werd strakkere controle op de begrotingen van de nationale lidstaten geïntroduceerd door de lidstaten regelmatig te laten rapporteren over de overheidsfinanciën zodat eventueel eerder actie kon worden ondernomen met betrekking tot de 3%-norm. In de correctieve arm, de buitensporige tekortprocedure, werd geprobeerd strengere begrotingsdiscipline af te dwingen door een strakkere toepassing van de procedure dan neergelegd in het verdrag. Ten eerste door de vaststelling van harde termijnen waarbinnen tegemoet diende te worden gekomen aan de aanbevelingen en aanmaningen die op basis van de verdragen konden worden gericht aan lidstaten in de buitensporige tekortprocedure en ten tweede door een meer nauwkeurige omschrijving van de sancties uit het verdrag.3 Dit moest garanderen dat het afdwingen van de begrotingsdiscipline meer ‘automatisch’ werd. Er werd een one-size-fits-all-aanpak voor het afdwingen van begrotingsdiscipline geïntroduceerd ongeacht de economische verschillen in de lidstaten.4

In 2004 bleek echter dat de discretionaire ruimte voor de Raad bij het toepassen van de buitensporige tekortprocedure niet was verdwenen. De toepassing van de regels van het Stabiliteits- en Groeipact was uiteindelijk afhankelijk van politieke overeenstemming in de Raad. In een strijd tussen de Commissie en de Raad over de toepassing van (het sanctiemechanisme van de) buitensporige tekortprocedure, bleek de Raad uiteindelijk aan het langste eind te trekken.5 De Raad schortte, tegen het advies van de Commissie in, de buitensporige tekortprocedure tegen Frankrijk en Duitsland op, terwijl de Commissie juist nadere maatregelen wilde nemen tegen deze landen omdat ze de regels hadden overtreden.6 In 2005 volgde een hervorming van het Stabiliteits- en Groeipact.7 Er werd meer ruimte gecreëerd voor de specifieke situatie van de lidstaten zodat de one-size-fits-all-strategie die ten grondslag lag aan het originele Stabiliteits- en Groeipact naar de achtergrond verdween.8 Hiermee werd de discretionaire bevoegdheid van de Raad nog explicieter in het Stabiliteits- en Groeipact opgenomen en de hervorming betekende eigenlijk een ‘gematigde afzwakking’ van het Europees budgettair kader doordat de regels flexibeler werden toegepast.9