7.3.10.2 Bewijsgaring door de inspecteur in de beroepsfase?

De informatiebevoegdheden ex art. 47 en verder AWR bieden de inspecteur ruime mogelijkheden om bewijs te verzamelen. In de aanslagregelende fase en de bezwaarfase1 gelden deze bevoegdheden in beginsel onverkort. Dat is anders in de beroepsfase: nadat beroep is ingesteld, mag de inspecteur zijn bevoegdheden ex art. 47 en verder AWR jegens de belastingplichtige niet langer uitoefenen om bewijs te vergaren.2 Daarvoor treden dan de bevoegdheden van de rechter in de plaats.3

Deze beslissing leidde de Hoge Raad nadrukkelijk af uit algemene beginselen van procesrecht, waaronder de gelijkheid van partijen (‘equality of arms’).4 Van belang is dat de kern van het verbod om hangende beroep de ingrijpende bevoegdheden te blijven gebruiken, schuilt in het dwangmatige karakter ervan. Dat karakter maakt inbreuk op de algemene beginselen van procesrecht: de medewerking wordt immers door bedreiging met sancties afgedwongen.5 Het voorgaande betekent dat de inspecteur gerust mag proberen om op vrijwillige basis medewerking te krijgen van de belastingplichtige. Als de belastingplichtige die medewerking verleent, is het aldus verkregen bewijs niet onrechtmatig.6 Als de belastingplichtige medewerking weigert, is dat zonder risico.7 Daarnaast kan de inspecteur de rechter uiteraard vragen om van zijn (zelfstandige) onderzoeksbevoegdheden gebruik te maken.8 De rechter beslist daarover echter naar eigen inzicht.9

Derden kunnen gedurende de beroepsfase wél gewoon worden verplicht om mee te werken om informatie te verstrekken over de belastingpositie van degene die in beroep is gegaan. De Hoge Raad overwoog daaromtrent dat voor een beperking van dergelijke bevoegdheden geen goede grond bestaat, omdat door het uitoefenen ervan de bewijslastverdeling tussen partijen niet verandert.10 Ook het vragen om informatie aan derden, zonder dat zij verplicht zijn om medewerking te verlenen, is op zichzelf niet onrechtmatig.11