2.11.5 Beleidsbegrotingen: de operatie VBTB

Met de komst van de VBTB-operatie werden de prestatiegegevens steeds meer naar de voorgrond geschoven. Doordat aanvankelijk sterke nadruk werd gelegd op de gerealiseerde uitgaven en inkomsten na de opschoning van het comptabel bestel en het op orde brengen van de staatsfinanciën verdween het beleid op de achtergrond. Met name de verantwoordingen waren ‘beleidsarm’.1 De nadruk lag te veel op gerealiseerde uitgaven en inkomsten en in veel mindere mate op de beleidsvoornemens en wat daar precies van terecht is gekomen. Het parlement wil zijn budgetrecht dan ook versterken door de doelmatigheid van het beleid van de overheid te benadrukken. En tevens om meer inzicht te krijgen in de financiële aspecten van het beleid. Een van de manieren om dit te bereiken is door een versnelling en kwaliteitsverbetering van de financiële verantwoording te bewerkstelligen. Ook vanuit de regering werd de roep groter om te komen tot een meer doelmatige, doeltreffende en slagvaardigere overheid.2

In mei 1999 wordt, naar aanleiding van verschillende initiatieven door onder andere de Tweede Kamer, de nota ‘Van beleidsbegroting tot beleidsverantwoording’ (VBTB) gepresenteerd.3 Deze nota presenteert een grote omslag in de presentatie en versnelling van de begrotings- en verantwoordingsstukken4 en probeert tegemoet te komen aan de informatiebehoefte van het parlement. Zoals de naam van de nota al doet vermoeden, dient het beleid in de begrotings- en verantwoordingsstukken centraal te staan. Doel van de operatie is om de inzichtelijkheid en de tijdigheid van de begrotings-en verantwoordingsstukken te vergroten en een doelmatigere en doeltreffendere overheid te creëren. De begrotingsartikelen worden ingedeeld naar onderwerpen van beleid, om een betere afweging mogelijk maken.5 De koppeling tussen beleid, prestaties en geld staat centraal. De nieuwe begrotingsopzet moet een antwoord geven op de www-vragen: wat willen we bereiken?, wat gaan we daarvoor doen?, wat mag het kosten? En in spiegelbeeld dient in de verantwoording een antwoord te worden geven op de hhh-vragen: hebben we bereikt wat we hebben beoogd?, hebben we gedaan wat we daarvoor zouden doen?, heeft het gekost wat we dachten dat het zou kosten? In de begroting staan beleidsvoornemens en de daaraan gekoppelde uitkomsten die dat beleid zou moeten opleveren centraal. In de verantwoording – het Financieel Jaarverslag van het Rijk – moeten de bereikte resultaten centraal staan. Met de geïntegreerde verantwoording wordt een duidelijke koppeling gelegd tussen de begrotings- en de verantwoordingsstukken waardoor het voor het parlement eenvoudiger zou moeten worden om de begroting en het jaarverslag met elkaar te kunnen vergelijken en vervolgens om het beleid van het kabinet te beoordelen en te controleren.6 Ook wordt een versnelling van de verantwoording beoogd. De verantwoordingsstukken worden niet langer tegelijkertijd met de begrotingswetsvoorstellen op Prinsjesdag aangeboden aan de Tweede Kamer maar vier maanden eerder op de derde dinsdag in mei: Verantwoordingsdag. Hiermee verandert ook de begrotingscyclus. Aan de hand van het oordeel over het beleid van het kabinet op basis het Financieel Jaarverslag van de Rijk zouden de Kamers bovendien in staat worden gesteld om een beter oordeel te geven over de uitvoering van de lopende begroting én de voorbereiding van de nieuwe begroting, omdat de Kamers nu ook de ervaringen uit het vorige jaar kunnen meenemen.7 Vanaf het jaar 2000 is Verantwoordingsdag een feit.

De eerste VBTB-begrotingen worden op Prinsjesdag 2001 aangeboden aan de Tweede Kamer. De VBTB-operatie wordt wettelijk verankerd in de (nieuwe) Comptabiliteitswet van 2001, die de Comptabiliteitswet 1976 verving en in 2002 in werking trad.8