2.4.8 Vruchtgebruik

Vruchtgebruik komt in de interviews naar voren als een beheerstructuur die voor meerdere motieven wordt ingezet.1 Uit de antwoorden van de geïnterviewde estate planners lijkt te volgen dat zij vruchtgebruik vooral in het kader van fiscale motieven gebruiken. Zij spreken dan over een vruchtgebruik dat in een testament ten behoeve van de langstlevende wordt gevestigd. De bloedverwanten (in neerdalende lijn) van de rechthebbende worden bloot eigenaar. Vruchtgebruik is “generatieskipping” wordt door één van de adviseurs bij deze vorm van vruchtgebruik ten behoeve van de langstlevende aangegeven.

Enkele notarissen en adviseurs gaven aan dat zij vruchtgebruik gebruiken ten behoeve van het behoud van goederen in een bepaalde familielijn. Het volgende voorbeeld van een adviseur laat dat zien:

In dit voorbeeld is het achterliggende motief van het vruchtgebruik, mede, het behoud van het landgoed in de familie. De partner van de rechthebbende kan vanwege het vruchtgebruik het landgoed gedurende zijn of haar leven blijven gebruiken. De bloot eigendom komt bij de bloedverwanten in de neerdalende lijn terecht. Op die manier blijft het landgoed in de familie.

De link tussen het gebruik van vruchtgebruik als beheerstructuur en onroerend goed als vermogensbestanddeel wordt in dit voorbeeld ook gelegd.2 Naast de link met onroerend goed wordt in de interviews ook de link gelegd tussen beleggingsportefeuilles en vruchtgebruik. Gezien het feit dat vruchtgebruik door bijna alle respondenten als mogelijke beheerstructuur wordt genoemd, kan wellicht worden aangenomen dat vruchtgebruik ook bij de andere vermogensbestanddelen voor kan komen.

Het testamentair vruchtgebruik ten behoeve van de langstlevende partner is niet de enige manier waarop vruchtgebruik wordt ingezet in het kader van beheer van familievermogen. In de vorige paragraaf kwam de figuur van vruchtgebruik in combinatie met bewind al naar voren. Ook schenking onder voorbehoud van vruchtgebruik wordt genoemd, alhoewel daarbij ook wordt aangegeven dat deze structuur minder voorkomt na aanpassingen in de Successiewet 1956.3

Verder komen nog enkele andere beheerstructuren naar voren waarbij het vruchtgebruik een rol speelt, zoals bij het gebruik van tweetrapsmakingen in een uiterste wil.4 Een ander voorbeeld dat wordt genoemd is een combinatie van een stichting waarin het bloot eigendom is ondergebracht en het vruchtgebruik op de goederen van de stichting aan enkele personen was toegekend.

Uit de interviews volgt dat een aantal aspecten van vruchtgebruik door rechthebbenden of door de respondenten zelf als nadelig worden ervaren. Een eerste punt dat meerdere malen naar voren komt is de kans dat het bezwaarde vermogen na enige tijd niet meer identificeerbaar is. Ook wordt genoemd dat men geen rekening meer houdt met het vruchtgebruik. Een estate planner zegt hierover het volgende:

Ook de verplichting om jaarlijks aan de bloot eigenaren opgave te doen van het nog aanwezige vruchtgebruik vermogen (art. 3:205 lid 4 BW) wordt als een nadelig aspect ervaren. Overigens wordt hierbij wel enkele keren opgemerkt dat de ervaring is dat vruchtgebruikers niet jaarlijks aan deze verplichting voldoen en dat dit, voor zover bij de geïnterviewde personen bekend, niet vaak tot problemen leidt.