5.5.2 De vrijheid van een belastingplichtige om de eigen interpretatie en toepassing van het recht aan de belastingrechter voor te leggen

In de tweede plaats is in de literatuur gesteld dat het een belastingplichtige vrij moet staan om zijn visie op de interpretatie en toepassing van het recht aan de belastingrechter voor te leggen, zonder dat hem boven het hoofd hangt dat een aan hem opgelegde boete in stand blijft als zijn standpunt, hoewel verdedigbaar, onjuist blijkt te zijn.1 Dit principe is vooral terug te vinden in literatuur uit de jaren ’80 van de vorige eeuw, toen de herinnering aan de hiervoor in paragraaf 5.3.2.1 besproken verhoging ter voorkoming van lichtvaardig procederen nog levend was. Door zijn standpunt aan de belastingrechter voor te leggen dient een belastingplichtige overigens niet alleen zijn eigen belang, maar ook de ontwikkeling van het belastingrecht.2

Een belastingplichtige kan zijn visie op de interpretatie en toepassing van het recht echter ook op een andere wijze aan de belastingrechter voorleggen dan door het innemen van een pleitbaar standpunt in zijn aangifte. Hij kan namelijk ook zijn aangifte conform het standpunt van de inspecteur indienen en vervolgens zijn standpunt bij bezwaar innemen, bij aanslagbelastingen door middel van een bezwaarschrift tegen de belastingaanslag en bij aangiftebelastingen door middel van een bezwaarschrift tegen de eigen voldoening of afdracht. Tegen de uitspraak op bezwaar kan hij vervolgens beroep aantekenen bij de belastingrechter. Als deze weg wordt gevolgd kan geen boete aan de belastingplichtige worden opgelegd, hij heeft in zijn aangifte immers het standpunt van de inspecteur en daarmee – volgens de inspecteur althans – het juiste standpunt ingenomen.

Het voorschrijven van een dergelijke handelwijze belemmert wel in enige mate de vrijheid van de belastingplichtige om zijn visie op de interpretatie en toepassing van het recht aan de belastingrechter voor te leggen.34 De belastingplichtige moet immers eerst conform de voorschriften bezwaar maken om zijn standpunt in te kunnen nemen. Daarmee komt het risico dat hij de gelegenheid om zijn standpunt in te nemen alsnog verspeelt, bijvoorbeeld door niet tijdig bezwaar te maken, ook bij hem te liggen.

Volgens de jurisprudentie van de Centrale Raad van Beroep blijft een boete zonder meer in stand als een werkgever het standpunt van de bevoegde uitvoeringsinstantie niet heeft gevolgd, maar zijn eigen pleitbare standpunt heeft ingenomen. Daarbij is zelfs niet van belang of die werkgever zich er bewust van is geweest dat zijn standpunt niet overeenkwam met het standpunt van de uitvoeringsinstantie.5

De belastingkamer van de Hoge Raad lijkt echter, zoals eerder in hoofdstuk 4, paragraaf 4.2.2 al opgemerkt, niet te willen voorschrijven dat het standpunt van de inspecteur in de aangifte moet worden gevolgd. Reeds in de eerste pleitbaar standpunt zaak in 1984 heeft de Staatssecretaris van Financiën gesteld dat de belastingplichtige de onjuiste belastingbetaling had kunnen voorkomen door zijn aangifte conform het standpunt van de inspecteur in te dienen en vervolgens zijn standpunt in bezwaar in te nemen. De belastingkamer van de Hoge Raad heeft zich destijds en ook bij een latere gelegenheid in 1999 niet over deze stelling uitgelaten, maar geoordeeld dat het in de aangifte verwerkte pleitbare standpunt zonder meer tot gevolg heeft dat opzet en grove schuld ontbreken.6

Ook volgens Duitse en Oostenrijkse fiscale straf- en boetejurisprudentie hoeft, zoals hierna aan de orde zal komen, de aangifte niet conform de Empfängerhorizont, oftewel conform het standpunt van de inspecteur, te worden ingediend. De belastingplichtige is volgens deze jurisprudentie echter wel verplicht alle fiscaal relevante feiten juist en volledig mee te delen, zodat de belastingdienst in staat is een eigen oordeel over de belastingheffing te vormen. Hier wordt in de paragrafen 5.6.1 en 5.6.2 op teruggekomen.

Het is de vraag waarom juist in het belastingrecht – ook in het Duitse en Oostenrijkse fiscale straf- en boeterecht – een belastingplichtige bij een pleitbaar standpunt niet is gehouden het standpunt van de inspecteur te volgen. Dit houdt naar mijn mening verband met de derde verklaring voor de opkomst en invloed van het pleitbare standpunt die in de literatuur is te vinden: de vrijheid die eenieder in het belastingrecht heeft om de fiscaal gunstigste weg te kiezen.78