2.5.2.3 Uiterste wilsbeschikking vernietigbaar wegens bedreiging

Artikel 4:3 lid 1 sub d BW is niet de enige bepaling die gevolgen verbindt aan het door bedreiging tot stand komen van een uiterste wilsbeschikking. Artikel 4:43 lid 3 BW bepaalt dat een uiterste wilsbeschikking die door bedreiging is gemaakt, vernietigbaar is. Het gaat het bestek van dit onderzoek te buiten deze bepaling uitgebreid te bespreken. Ik volsta met enkele korte opmerkingen gelieerd aan artikel 4:3 lid 1 sub d BW.

Voor de invulling van het begrip bedreiging in artikel 4:3 lid 1 sub d BW wordt geput uit zowel artikel 3:44 BW als artikel 284 Sr. Als het gaat om bedreiging bij artikel 4:43 BW dan wordt daarmee bedreiging in de zin van artikel 3:44 BW bedoeld.1

Het toepassingsbereik van artikel 4:3 lid 1 sub d BW is niet tot bedreiging (met een feitelijkheid) beperkt. Elke gedraging die onder de gegeven omstandigheden de erflater kan dwingen of beletten een uiterste wilsbeschikking te maken, valt onder het bereik van deze onwaardigheidsbepaling. Bij artikel 4:43 BW gaat het enkel om bedreiging, bedrog en in bepaalde gevallen onjuiste beweegredenen. Voorts verbindt artikel 4:43 BW alleen gevolgen aan de totstandkoming van een uiterste wilsbeschikking door bedreiging. Artikel 4:3 lid 1 sub d BW strekt zich ook uit tot het door bedreiging (met een feitelijkheid) beletten een uiterste wilsbeschikking te maken.

Verder geldt als wezenlijk verschil dat onwaardigheid van rechtswege werkt, terwijl op artikel 4:43 BW de sanctie vernietigbaarheid staat. Wordt de erflater door een bedreiging van X gedwongen hem tot enig erfgenaam te benoemen en wordt deze uiterste wilsbeschikking niet vernietigd en evenmin bevestigd,2 dan kan X alsnog niet als erfgenaam opkomen. Op grond van artikel 4:3 lid 1 sub d BW is X van rechtswege onwaardig.3