3.11.1 Doorbraak van aansprakelijkheid in de Verenigde Staten

In de Verenigde Staten kan onder bepaalde omstandigheden een doorbraakaansprakelijkheid ontstaan.1 De doorbraak van aansprakelijkheid is een terzijdestelling van de regel dat de vennootschap met uitsluiting van anderen aansprakelijk is voor haar eigen schulden.2 In de Verenigde Staten wordt de doorbraakaansprakelijkheid aangeduid als piercing the corporate veil.3 De doorbraak van aansprakelijkheid is een van de meest voorkomende onderwerpen in vennootschapsrechtelijke juridische procedures.4 De meeste doorbraakzaken hebben zich afgespeeld in het kader van besloten vennootschappen met in het algemeen een klein aantal aandeelhouders, dat naast het aandeelhouderschap actief deelneemt aan het besturen van de vennootschap.5 Besturen betekent per definitie het nemen van risico's en kan daardoor leiden tot het maken van fouten. Maar dit resulteert niet vanzelfsprekend in doorbraakaansprakelijkheid. Hiervoor is een bepaalde graad van disfunctioneren nodig.6 Bestuurders zullen daarom niet snel overgaan tot het nemen van te overmoedige risico's. Het gedrag van een bestuurder wordt gecorrigeerd door de dreiging van rechterlijke uitspraken.7

In de meeste gevallen dient er sprake te zijn van fraude die gerelateerd is aan het gebruik van een vennootschapsvorm met beperkte aansprakelijkheid. Ook de omstandigheid dat het achterwege laten van een doorbraak van aansprakelijkheid tot een onrechtvaardige situatie leidt, wordt gezien als aanleiding voor de toepassing van de doctrine. Dit komt vooral terug in doorbraakzaken in het kader van schade die onvrijwillige schuldeisers hebben geleden. Ook in concernsituaties is de doorbraak van aansprakelijkheid relatief vaak aangenomen. In dat geval oefent de moedermaatschappij bijvoorbeeld een bepalende invloed uit op het beleid of handelen van de dochtervennootschap, waardoor de schade kan worden toegerekend aan de moeder. In aanvulling op deze situaties hebben factoren zoals het niet in acht nemen van formaliteiten en onderkapitalisatie ook geleid tot de aansprakelijkheid van aandeelhouders. In de Verenigde Staten zijn met andere woorden de criteria waarop de rechter doorbraak van aansprakelijkheid toewijst zeer divers en niet helder omlijnd, waardoor niet met zekerheid te zeggen is welke specifieke omstandigheden zorgen voor een doorbraakaansprakelijkheid. De onzekerheid over de uitkomst van de rechtszaak leidt volgens sommigen tot onnodig hoge kosten omdat partijen ervan af zien sociaal gewenste activiteiten uit te voeren of excessieve (en kostbare) voorzorgsmaatregelen nemen.8