4.3.4.6 Schuldoverneming

Voorgaande paragrafen stonden in het teken van overgang van rechten, in het bijzonder het recht op teruggaaf. Omdat art. 29 Wet OB 1968 met ingang van 1 januari 2017 voor de leverancier (de schuldeiser) niet enkel rechten schept, maar ook de verplichting behelst om het recht op teruggaaf te herzien als de vordering later alsnog wordt betaald (lid 5), dient – indien tot uitgangspunt wordt genomen dat de overnemer van een handelsvordering de positie van de overdrager moet overnemer – strikt genomen ook te worden onderzocht of en in hoeverre deze verplichting voor overname vatbaar is. Ik doel hierbij op de figuur van schuldoverneming (art. 6:155-158 BW).1 Dit is min of meer de tegenhanger van de cessie. Art. 6:155 BW bepaalt dat een derde de schuld van een schuldenaar kan overnemen, maar dat deze pas werking heeft jegens de schuldeiser, indien deze zijn toestemming heeft verleend nadat partijen2 hem van de overneming in kennis hebben gesteld.3 Wordt de schuldeiser niet vergewist van de schuldoverneming of verleent deze geen toestemming, dan schept de overeenkomst tussen de schuldenaar en de derde in principe enkel rechtsgevolgen tussen deze partijen. De schuldoverneming wordt in dat geval niet voltooid.4 Gevolg daarvan is dat de oude schuldenaar door de schuldeiser kan blijven worden aangesproken. Wil een schuldoverneming van de verplichting ex art. 29 lid 5 Wet OB 1968 derhalve effect sorteren, dan zal de Belastingdienst dus met de schuldoverneming moeten instemmen. Anders dan bij cessie betreft het hier dus een civielrechtelijk instemmingsvereiste.

In vergelijking met cessie van vorderingen is over schuldoverneming relatief weinig geschreven. Een onderzoek naar ter zake verschenen literatuur5 schept geen duidelijkheid over het antwoord op de vraag wanneer een schuld voor overname vatbaar is. In het midden blijft of bijvoorbeeld toekomstige schulden voor overneming vatbaar zijn. Vanwege het ontbreken van een wettelijke grondslag en naar analogie met de cessie (vgl. art. 3:97 BW), zou ik menen dat dit niet het geval is en een schuld pas kan worden overgenomen op het moment dat de schuld daadwerkelijk bestaat. Wat betreft art. 29 lid 5 Wet OB 1968 zou dit het tijdstip zijn waarop de ondernemer de vergoeding alsnog ontvangt.6 Daarnaast valt op dat de wet- en regelgeving omtrent de invordering van belastingschulden niet voorschrijft hoe moet worden omgegaan met schuldoverneming en onder welke omstandigheden de Belastingdienst (als schuldeiser) met een schuldoverneming moet instemmen, zoals bij cessie wel het geval is. Of hieruit mag worden afgeleid dat de Belastingdienst nooit zijn medewerking aan een schuldoverneming verleent, zoals de redactie van Fiscaal up to Date voorstaat,7 is mij niet duidelijk. Het komt mij voor dat de Belastingdienst bij een verzoek tot instemming van geval tot geval zal kunnen beoordelen of met de schuldoverneming kan worden ingestemd. Dit zal veelal afhangen van het arrangement dat wordt voorgelegd en de kredietwaardigheid van de schuldovernemer. Anders dan bij cessie kan de Belastingdienst onder voorwaarden dus niet worden gedwongen om te stemmen.

Gelet op het vorenstaande lijkt het mij dat een herzieningsverplichting voortvloeiende uit art. 29 lid 5 Wet OB 1968 door degene die een handelsvordering overdraagt (de ondernemer) kan worden ‘overgedragen’ aan de overnemer van die vordering. Anders dan bij het recht op teruggaaf zal het echter bewerkelijk, zo niet onmogelijk, zijn om deze schuldoverneming te voltooien op het moment dat de handelsvordering (al dan niet tezamen met het recht op teruggaaf) wordt overgedragen. Dit geldt temeer wanneer deze overdracht plaatsvindt vlak ná het moment waarop het onderliggende vorderingsrecht is ontstaan, zoals bij factoring veelal het geval is. Zodoende zal het wat betreft art. 29 lid 5 Wet OB 1968 buitengewoon lastig zijn om een soortgelijke (eind)situatie te creëren zoals die met toepassing van art. 29 lid 6 Wet OB 1968 zal ontstaan.