4.3.4.2 Het begrip ‘overdragen’

De nieuwe regeling is beperkt tot de gehele of gedeeltelijke ‘overdracht’1 van een vordering. Uit de parlementaire geschiedenis kan niet worden opgemaakt wat onder dit begrip moet worden verstaan. Het is daarom niet duidelijk of de wetgever de indeplaatstreding heeft willen beperken tot gevallen waarin een vordering krachtens het civiele recht wordt overgedragen (art. 3:83 e.v. BW) of dat bijvoorbeeld ook de andere wijzen van overgang van vorderingen onder de werking van de regeling moeten worden geschaard. Hierbij valt te denken aan de overgang onder algemene titel of subrogatie. Bij een overgang onder algemene titel doel ik op de ‘verkrijging’ van een vordering krachtens erfrecht, boedelmenging, fusie of splitsing (art. 3:80 lid 2 BW).2 Subrogatie is – zoals reeds beschreven in paragraaf 4.3.1.1.1 – de rechtsfiguur waarbij een derde in de plaats treedt van de oorspronkelijke schuldeiser, doordat deze derde de schuld van de schuldenaar aan deze schuldeiser voldoet.3 Daarnaast denk ik aan de economische overdracht. Hiermee doel ik op de situatie waarin een vordering economisch aan een derde wordt overgedragen (en deze derde alle vruchten plukt en risico’s loopt, zoals het risico van waardeverandering), maar waarbij de juridische gerechtigdheid achterblijft bij de vervreemder.4

Het heeft mijn voorkeur om voor de betekenis van het begrip ‘overdragen’ aansluiting te zoeken bij de definitie ervan in andere bepalingen. Het begrip ‘overdracht’ komt namelijk op meerdere plaatsen in de Wet OB 1968 en Btw-richtlijn voor.5 Het leveringsbegrip uit art. 3 Wet OB 1968 spreekt wat mij betreft het meest tot de verbeelding. Op grond van lid 1 onderdeel a van deze bepaling wordt onder de levering van een goed6 verstaan ‘de overdracht of overgang van de macht om als eigenaar over een goed te beschikken’. Hoewel deze bepaling betrekking heeft op goederen, kan het mijns inziens geen kwaad een parallel te trekken naar de overdracht van vermogensrechten (zoals vorderingen). Art. 25 onderdeel a Btw-richtlijn vermeldt immers expliciet dat onder een dienst tevens moet worden verstaan de overdracht van een onlichamelijke zaak, ongeacht of deze al dan niet in een titel is belichaamd. Met het leveringsbegrip van art. 3 Wet OB 1968 heeft de wetgever in ieder geval beoogd de civielrechtelijke overdracht in de heffing te betrekken. Maar de reikwijdte is breder dan dat. Binnen de fiscale definitie is een civielrechtelijke overdracht namelijk niet vereist om tot een overdracht te concluderen. Ook de overgang van de feitelijke beschikkingsmacht valt onder dit begrip. Dit volgt onder meer uit het SAFE-arrest,7 waarin werd overwogen dat het begrip ‘levering van een goed’ niet verwijst naar de eigendomsoverdracht in het nationale recht, maar elke ‘overdrachtshandeling’ van een ‘lichamelijke zaak’ omvat, die de verkrijger in staat stelt daadwerkelijk daarover te beschikken als ware zij daarvan eigenaar. Derhalve kan ook de overgang onder algemene titel of de economische overdracht onder het fiscale overdrachtsbegrip worden geschaard. Door te accepteren dat art. 29 lid 6 Wet OB 1968 een breder toepassingsbereik heeft dan enkel de civielrechtelijke overdracht, wordt voorkomen dat in gevallen waarin de feitelijke beschikkingsmacht over het vorderingsrecht overgaat op een ander, zonder dat sprake is van een civieljuridische overdracht, de overnemer geen recht op teruggaaf toekomt wanneer de betreffende vordering niet kan worden geïnd. Zodoende zouden de administratieve lasten van het bedrijfsleven en de uitvoeringskosten van de Belastingdienst verder kunnen worden teruggedrongen en doet bedoelde interpretatie het meest recht aan de (sub)doelstelling van de regeling.