6.3.2.3 Een vorderingsrecht

De Code civil bevat oorspronkelijk in art. 1689 Cc e.v. een regeling ter zake van de overdracht van vorderingen. Het betreft hier algemene bepalingen die, hoewel ze zijn opgenomen in de titel over koop, ook van toepassing zijn op verkrijgingen onder een andere titel.1 Als men de totstandkomingsformaliteiten beziet, kan worden opgemerkt dat de Code civil al sinds zijn invoering in 1804 de overdracht van onlichamelijke zaken op andere wijze benadert dan de overdracht van lichamelijke zaken.2 De cessie komt namelijk bij de overeenkomst weliswaar tussen cedent en cessionaris tot stand, maar pas nadat de cessie is betekend aan de debitor cessus of deze de cessie bij authentieke akte heeft erkend, heeft de overdracht volgens art. 1690 Cc werking tegenover derden. Tot dat moment heeft de cessie slechts werking tussen de partijen bij de overdracht.3 Anders dan bij de overdracht van een roerende zaak, waar de formaliteit van bezitsverschaffing niet is vereist teneinde derdenwerking te bewerkstelligen, maar er slechts op is gericht het beroep van een derde op art. 2276 Cc de pas af te snijden, is bij de cessie eerst betekening nodig als nadere formaliteit voordat aan deze overdracht absolute werking toekomt. Met het vereiste van de betekening dan wel de erkenning bij akte wordt de publiciteit van de cessie in het belang van de debitor cessus gewaarborgd.4

Aangezien onder derden naast de debitor cessus ook eventuele opvolgende cessionarissen moeten worden verstaan, volgt uit deze regel van derdenwerking dat indien eenzelfde vordering achtereenvolgens aan verschillende personen is gecedeerd, diegene voorrang krijgt die de cessie het eerst aan de debitor cessus heeft betekend dan wel het eerst bij akte door de debiteur is erkend.5 Conflicten tussen meerdere cessionarissen zijn zeer wel denkbaar omdat de opvolgende cessionaris zich niet van het bestaan van de eerdere overdracht kon vergewissen. De publiciteit is immers slechts op de debiteur van de overgedragen vordering gericht. De rangorde tussen de cessionarissen wordt vastgesteld – op gelijke wijze als in het geval waarin er meerdere gerechtigden tot een onroerende zaak zijn6 – naar de volgorde waarop uitdrukking is gegeven aan het vereiste voor de derdenwerking.7

Conflicten die ontstaan als gevolg van een dubbele cessie spelen zich daarmee niet af – zoals bij de dubbele verkoop van een roerende zaak het geval is – op het terrein van het leerstuk van de bescherming tegen een beschikkingsonbevoegde verkrijging. Tot het moment waarop de eerste cessionaris heeft voldaan aan de nadere formaliteit van betekening aan de debitor cessus heeft deze overdracht immers geen werking tegen een latere cessionaris.

De cessie doet tevens dienst als vorm van zekerheidstelling voor de terugbetaling van een schuld. De zware formaliteiten die voor de herziening van het zekerhedenrecht in 2006 aan de verpanding van vorderingen waren verbonden, te weten een akte, registratie en kostbare betekening aan de schuldenaar van de verpande vordering,8 leidden ertoe dat de fiduciaire cessie werd verkozen boven de verpanding van de vordering.9 Ten behoeve van het kredietverkeer zijn voor de cession de créances professionnelles – dat is de handelscessie tussen een ondernemer en een professionele kredietinstelling – de vereisten zelfs versoepeld.10 De in 1981 ingevoerde zogenoemde Loi Dailly verving ten aanzien van de betreffende cessie de betekening aan de debiteur door het opmaken van een akte.11 Vanaf de datum van de akte kon de cessie aan derden worden tegengeworpen. Ten aanzien van de debitor cessus gold dat hij voor de kennisgeving slechts aan de cedent bevrijdend kon betalen. Conflicten die ontstonden tussen meerdere cessionarissen als gevolg van een dubbele cessie werden ook in dit geval aan de hand van de prioriteitsregel beslecht.12 Hoewel de fiduciaire cessionaris in deze constructie risico loopt omdat de vordering door de betaling aan de cedent tenietgaat, wordt de cession Dailly als een succes beschouwd.13 Het stelt immers een ondernemer in staat zijn uit vorderingen bestaande activa te benutten teneinde extra krediet aan te trekken.

De in 2006 aangepaste regeling van nantissement is door de cession Dailly geïnspireerd en inmiddels is in Frankrijk een wetgevingsproces op gang te komen teneinde het verbintenissenrecht te hervormen waarin ook de leer van de cessie onder de loep wordt genomen. In 2015 heeft het parlement een loi d’habilitation aangenomen die het mogelijk maakt dat de hervorming bij ordonnantie plaatsvindt.14 Per 1 oktober 2016 is deze ordonnantie inwerking getreden – overigens moet deze nog door het parlement worden bekrachtigd15 – waarin onder meer de regeling van de cessie is gewijzigd.16 In navolging van de herziening van de nantissement geldt thans dat de overdracht van een vordering op straffe van nietigheid schriftelijk moet worden overeengekomen en dat de cessie vanaf dat ogenblik aan derden kan worden tegengeworpen, met uitzondering van de debitor cessus die eerst van de cessie op de hoogte moet worden gesteld. Door het schrappen van de extra formaliteit voor de derdenwerking van de cessie – hetgeen overigens meer in overeenstemming is met het Franse systeem van overdracht van lichamelijke zaken – kunnen conflicten tussen meerdere cessionarissen niet langer aan de hand van de betekening aan de debitor cessus worden beslecht. In art. 1325 Cc wordt bevestigd dat een conflict dat ontstaat als gevolg van een meervoudige cessie wordt beheerst door het moment waarop de cessie thans derdenwerking krijgt.17 Het tijdstip van de akte bepaalt namelijk het antwoord op de vraag aan wie de vordering is overgedragen, te weten degene die kan aantonen dat zijn akte de oudste is.18