6.3.2.2 Een roerende zaak

De wetgever heeft het risico van een dubbele verkoop van een roerende zaak onder ogen gezien en heeft in art. 1141 Cc een oplossing geboden voor het conflict dat aldus tussen beide kopers kan ontstaan:

Uit deze bepaling wordt duidelijk dat niet zozeer degene met het oudste recht als wel diegene aan wie het werkelijke bezit is verschaft, mits hij te goeder trouw is, de eigendom verkrijgt. Deze oplossing lijkt een inbreuk te maken op het beginsel van art. 1138 Cc, maar valt in het licht van een ander beginsel dat is neergelegd in art. 2276 Cc neergelegd, te weten ‘en fait de meubles, la possession vaut titre’, waarvan art. 1141 Cc een lex specialis is, goed te verklaren.1 De verkrijging van het bezit te goeder trouw heeft naar Frans recht alle gevolgen van een volmaakte titel en leidt dus, met andere woorden, tot eigendomsverkrijging.2 De eerste koper is weliswaar door het sluiten van koopovereenkomst (par l’effet de convention) eigenaar geworden van de roerende zaak, de tweede koper verkrijgt niettemin de eigendom indien hij het bezit te goeder trouw heeft verkregen. Zijn eigendomsverkrijging vloeit dan niet voort uit de translatieve werking van de koopovereenkomst – de vervreemder was op dat moment immers geen eigenaar meer – maar volgt uit art. 2276 Cc.3 Het beroep op de regel ‘possession vaut titre’ beschermt daarmee de verkrijger te goeder trouw van een roerende zaak.4 Strikt genomen leidt een dubbele verbintenis om een roerende zaak geleverd te krijgen niet tot een prioriteitsconflict omdat de rechten van de eerste en tweede verkrijger niet gelijk zijn. De eerste verkrijger is immers eigenaargeworden en zal zich – om een beroep op art. 2276 Cc door de opvolgende verkrijger de pas af te snijden – de feitelijke macht over de roerende zaak dienen te verschaffen.5

De toepassing van het beginsel van art. 2276 Cc is beperkt tot roerende (lichamelijke) zaken. Anders dan bij de overdracht van onroerende zaken, waar art. 2276 Cc dus geen rol speelt, is de derdenwerking van een overdracht van een roerende zaak niet afhankelijk van nadere formaliteiten. Toch speelt de formaliteit van de bezitsverkrijging van een roerende zaak een met de registratie van de eigendomsoverdracht van een onroerende zaak vergelijkbare rol.6 De koper van een roerende zaak kan zijn eigendomsrecht jegens latere verkrijgers veiligstellen door bezitsverkrijging, terwijl de koper van een onroerende zaak daarvoor zijn eigendomsrecht dient te registreren. Men zou kunnen stellen dat op dezelfde wijze als de registratie bij onroerende zaken, de bezitsverkrijging bij roerende zaken de publiciteit aan de overdracht verleent.7 Het verschil is echter dat de koper van een roerende zaak slechts gevaar van een opvolgende koper te goeder trouw heeft te duchten, terwijl bij de verkrijging van een onroerende zaak het vereiste goede trouw in beginsel door de publicatie is geobjectiveerd.8 De goede trouw waaraan op het moment van de bezitsverkrijging door de tweede verkrijger van een roerende zaak moet zijn voldaan, wordt echter verondersteld aanwezig te zijn.9 Aan art. 2276 Cc ontleent de bezitter van een roerende zaak immers het bewijsvermoeden dat hij de zaak rechtmatig heeft verkregen.10 Aangezien de bewijslevering van het feit dat de opvolgende koper te kwader trouw heeft verkregen mogelijk als een zware last op de eerste koper drukt, loopt de eerste koper een wezenlijk risico om de eigendom van de zaak aan een ander te verliezen zo lang hij niet in het bezit is gesteld van roerende zaak.