Fiscale geheimhoudingsplicht: art. 67 AWR ontrafeld (FM nr. 168) 2021/4.5.2:4.5.2 Verschoningsrecht voor belastingambtenaren

Fiscale geheimhoudingsplicht: art. 67 AWR ontrafeld (FM nr. 168) 2021/4.5.2

4.5.2 Verschoningsrecht voor belastingambtenaren

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Het verschoningsrecht voor belastingambtenaren die als getuigen worden opgeroepen in het (fiscale) strafrecht, het bestuursrecht en het civiele recht is een specifieke verschijningsvorm van de hiervoor behandelde onttrekkingsmogelijkheid. De stringente fiscale geheimhoudingsbepaling wordt versterkt door het verschoningsrecht van belastingambtenaren.1 Het afleggen van een getuigenis in een fiscale (straf)procedure door een belastingambtenaar is aan te merken als uitvoering van de belastingwet.2 In het BFB wordt de belastingambtenaar echter op voorhand ‘opgedragen’ om in principe geen beroep te doen op het hem toekomende verschoningsrecht in niet-fiscale strafprocedures en bestuurlijke procedures.3 Deze instructie is opmerkelijk omdat het verschoningsrecht toekomt aan de getuige – het individu – en niet aan de Belastingdienst of de Staatssecretaris van Financiën.4 Gezien de strikte fiscale geheimhoudingsbepaling heeft een als getuige opgeroepen belastingambtenaar geen keuze en dient hij zich te beroepen op zijn verschoningsrecht als het gaat om fiscale informatie.5 Pas na een afweging van belangen zou een belastingambtenaar er voor kunnen kiezen om géén beroep te doen op het aan hem toekomende verschoningsrecht. Daarvoor is echter een individuele ontheffing geheimhouding ex art. 67, derde lid, AWR vereist. Kennelijk is het BFB bedoeld als een op voorhand verleende, generieke ontheffing. Dat is – gezien het beperkte ontheffingenstelsel van art. 67, derde lid, AWR – (thans) niet mogelijk.6

Ook in civiele procedures hebben belastingambtenaren een verschoningsrecht met betrekking tot het object van de fiscale geheimhouding.7 Hier wordt in het BFB een andere, striktere lijn gekozen; het uitgangspunt is dat slechts ingeval sprake is van een bijzonder belang géén beroep wordt gedaan op het verschoningsrecht.8 Een belastingambtenaar die in een civiele procedure is opgeroepen kan zich niet op voorhand beroepen op zijn verschoningsrecht; hij dient bij elke vraag afzonderlijk te beoordelen of hij een antwoord kan geven zonder zijn fiscale geheimhoudingsplicht te schenden.9 In het BFB wordt opgemerkt dat bij vragen van ‘organisatorische aard’ het verschoningsrecht niet snel met kans op succes kan worden ingeroepen.10 Ten onrechte wordt in het BFB echter de suggestie gewekt dat de vraag óf er gesprekken tussen de Belastingdienst en de belastingadviseur hebben plaatsgevonden wel zou kunnen worden beantwoord zonder de geheimhouding te schenden.11 Het enkele feit dat er een of meerdere gesprekken zouden zijn gevoerd is immers al aan te merken als een object van de fiscale geheimhouding.12 Het verschoningsrecht van belastingambtenaren is een voorbeeld van de complexiteit van de discussie over het voor bezwaar vatbaar maken van beschikkingen op grond van art. 67 AWR. Dubbele procedures – waarbij een belastingrechter een oordeel geeft of in een andere (straf-, bestuursrechtelijke, of civiele) procedure een belastingambtenaar een beroep kan doen op zijn verschoningsrecht – zou vertragend en complexer kunnen worden waardoor dit uiteindelijk niet ten goede komt aan de rechtsbescherming.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.