4.2.3 De introductie van de EMU: tegengestelde visies

Vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw zijn er verschillende pogingen gedaan om te komen tot een vorm van monetaire samenwerking binnen de EU.1 De fundamenten voor de EMU zijn terug te vinden in het Verdrag van Rome uit 1957.2 Centraal bij de totstandkoming van de economische en monetaire unie stond de discussie over de route en de snelheid waarmee monetaire integratie zou moeten worden bereikt. Hoewel er geen twijfel bestond over het feit dat monetaire integratie een zekere mate van economische convergentie zou moeten omvatten, was men het er niet over eens wat er eerst moest komen, een monetaire unie of een economische unie.3 Het monetaire kamp, waar Frankrijk, België en de Commissie pleitbezorgers van waren, stelde dat de totstandkoming van een monetaire unie de weg zou vrijmaken voor economische en politieke convergentie. Het opbouwen van instituties zou nagenoeg automatisch moeten leiden tot een hoge mate van convergentie. Vooral Frankrijk was huiverig voor het overdragen van nationale, economische en politieke, bevoegdheden naar het centrale Europees niveau. Het economische kamp daarentegen, waar onder andere Duitsland en Nederland toe behoorden, pleitte er juist voor dat de monetaire unie het resultaat moest zijn van economische en politieke convergentie. Een hoge mate van economische convergentie zou vooraf moeten gaan aan het nemen van institutionele stappen.4 De tegenstelling tussen de monetaire en economische visie op de monetaire integratie heeft de institutionele verankering van de EMU sterk gekleurd.

Het Werner-rapport uit 1970 reflecteerde voor het eerst een gezamenlijk gevoelde noodzaak tussen de lidstaten om een economische en monetaire unie tot stand te brengen. Totstandkoming van de EMU werd voorzien in verschillende fases met uiteindelijk de introductie van één gezamenlijke munt. Er bestond echter nog wel onenigheid tussen de lidstaten over de wij- ze waarop dit moest worden bereikt.5 Veranderende economische omstandigheden in de wereldeconomie maakten echter dat de voortgang om te komen tot nadere monetaire samenwerking werd stopgezet.6 Na verschillende pogingen om te komen tot verdere monetaire integratie – onder andere de oprichting van de ‘slang’ in 19727 en het Europese Monetaire Stelsel (EMS) in 19798 – bleek de weg naar het definitief oprichten van de EMU inmiddels vrij gemaakt te zijn.9 De commissie Delors kreeg de opdracht om een voorstel te doen voor het in fases tot stand brengen van een economische en monetaire unie.10 In het in 1992 ondertekende Verdrag van Maastricht werd de EMU juridisch verankerd11 op basis van de plannen zoals neergelegd in het Delors rapport.12 Het resultaat was een ingewikkeld compromis tussen de twee visies en uiteindelijk een asymmetrische EMU.