De civielrechtelijke inbedding van het besluitenaansprakelijkheidsrecht (O&R nr. 128) 2021/2.3:2.3 De gedeeltelijke terugkeer van de publiekrechtelijke grondslag

De civielrechtelijke inbedding van het besluitenaansprakelijkheidsrecht (O&R nr. 128) 2021/2.3

2.3 De gedeeltelijke terugkeer van de publiekrechtelijke grondslag

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

19. Toch is de discussie over het vereiste van een publiekrechtelijke grondslag nooit gestopt. Verschillende auteurs hebben betoogd dat overheidsaansprakelijkheid een publiekrechtelijke grondslag vereist.1 De ABRvS en de Awb-wetgever hebben die visie tot op zekere hoogte overgenomen. In de Van Vlodrop-uitspraak gaat de ABRvS ervan uit dat de bevoegdheid van een bestuursorgaan om te kunnen beslissen op een verzoek tot het nemen van een zogenaamd ‘zelfstandig schadebesluit’ op het publiekrecht is gestoeld. De bevoegdheid berust, aldus de ABRvS (toev. PF):

“(…) op het – in art. 6:162 van het BW en in art. 8:73 Awb [oud] tot uiting komende – algemene rechtsbeginsel, volgens hetwelk degene die door aan hem toerekenbaar onrechtmatig handelen of nalaten schade heeft veroorzaakt, is gehouden die aan de benadeelde te vergoeden. Dit beginsel is publiekrechtelijk van aard indien het zijn werking doet voelen in een door de uitoefening van een aan het publiekrecht ontleende bevoegdheid ontstane rechtsverhouding.”2

20. Ook de Awb-wetgever nam deze publiekrechtelijke aard van de onrechtmatige overheidsdaad bij de vormgeving van titel 4.4 Awb (de bestuursrechtelijke geldschulden) tot uitgangspunt:

“In de eerste plaats geldt dat de regels in het BW primair zijn geschreven voor privaatrechtelijke verhoudingen. Dit brengt met zich dat deze regels niet zonder meer van toepassing zijn op het terrein van het bestuursrecht.”3

De Awb-wetgever gaat er dus met de ABRvS van uit dat de aansprakelijkheid van de overheid voortvloeit uit het publiekrecht, indien het onrechtmatig gedrag samenhangt met de uitoefening van een aan het publiekrecht ontleende bevoegdheid. We zouden kunnen spreken van de ‘publiekrechtelijke’ onrechtmatige daad. De verplichting om door onrechtmatig gedrag veroorzaakte schade te vergoeden wordt in dat verband verheven tot een algemeen rechtsbeginsel. Van Ommeren wijst erop dat de gemengde rechtsleer in deze benadering plaats maakt voor een ‘gemeenschappelijke’ rechtsleer, waarbij het publiekrecht en het privaatrecht niet meer ineenvloeien, maar juist ‘ongemengd’ naast elkaar bestaan. Zowel het publiekrecht als het civiele recht worden in deze benadering beheerst door hogere gezamenlijke algemene rechtsbeginselen.4 Anderen duiden deze visie aan als de nieuwe5 of de echte6 gemene rechtsleer.7

21. Deze terugkomst van de publiekrechtelijke grondslag lijkt met name samen te hangen met de opkomst van de gespecialiseerde bestuursrechter en de toename van het aantal bestuursrechtelijke normen.8 Het ligt voor de hand dat de bestuursrechter de primair aangewezen rechter is om over de uitleg en over de schending van het publiekrecht te oordelen. De Hoge Raad streeft dat blijkens zijn strenge rechtspraak over de rechtsmachtverdeling tussen de bestuursrechter en de civiele rechter en het daarmee samenhangende leerstuk van de formele rechtskracht ook (in zekere mate) na. Waar een met voldoende waarborgen omklede bestuursrechtelijke rechtsgang openstaat of heeft opengestaan, ziet de Hoge Raad voor een beoordeling van het overheidsgedrag door de civiele rechter geen plek meer.9

22. De Hoge Raad heeft zich nog niet uitgelaten over de vraag of het onderscheid tussen de publiekrechtelijke en de civielrechtelijke aansprakelijkheidsgrondslag zo strikt moet worden gemaakt. Tot nu toe baseert de Hoge Raad schadevergoedingsvorderingen als gevolg van publiekrechtelijk overheidshandelen in ieder geval nog steeds rechtstreeks op art. 6:162 BW10 en ziet daarin dus nog steeds een voldoende grondslag.11

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.