4.4 Rechtsmiddelen

In 1981 publiceerde Teulings zijn onderzoek naar de omgang met macht en conflict door de ondernemingsraad. De aanleiding was onder meer de toename van belangentegenstellingen tussen de ondernemingsleiding en de (georganiseerde) werknemers door de processen van herstructurering van de industrie en de stagnerende economie. Daardoor was bij (een deel van) de werknemers de noodzaak ontstaan om, meer dan voorheen, gebruik te maken van machtsmiddelen om hun rechten te verdedigen. Teulings onderzocht of ondernemingsraden inderdaad machtsmiddelen toepasten, hoe vaak dit plaatsvond en welke bereidheid bestond om gebruik te maken van wettelijke bevoegdheden.1 Onder deze machtsmiddelen verstond Teulings (1) de overlegboycot, (2) vormen van openbaarheid (variërend van interne verklaringen aan de werknemers tot het inlichten van de pers), (3) het gebruik van rechtsmiddelen en (4) collectieve actie (inschakeling vakorganisaties, werkonderbrekingen).

Uit dit onderzoek komt een ander beeld naar voren dan de onderbenutting van rechten die Van Beurden e.a. in 2009 constateerden. Teulings constateerde bij ondernemingsraden een grote bereidheid om van wettelijke bevoegdheden en procedures gebruik te maken, zonder toevlucht te zoeken in collectieve actie. Hij noemde dit “legaal militantisme”,2 een term die wij in de huidige tijd niet snel zouden gebruiken. In de meeste onderzochte raden werden machtsmiddelen toegepast als praten niet meer hielp. De meeste machtsmiddelen werden als effectief beschouwd: hun toepassing had naar de mening van betrokkenen in meer dan vijftig procent van de gevallen zeer veel invloed gehad op het beleid van het bestuur, ook van buitenlandse internationale concerns. Vooral bij ondernemingsraden die in meerderheid uit leden van de vakorganisatie bestonden, was sprake van een grote bereidheid tot het gebruik van rechts- en andere machtsmiddelen. Als voorbeelden van het gebruik van deze machtsmiddelen noemde Teulings de zaken Batco en Ford, die ik nu zal behandelen.