10.3.12 Conclusie

De macht van de aandeelhouder heeft, evenals de omvang van het aandelenbelang, geen invloed op de vorming van het eigen belang. Het is echter wel één van de belangrijkste omstandigheden voor het bepalen van de mate van verantwoordelijkheid van de aandeelhouder en de beperking van de aandeelhoudersautonomie.1 Ook de eerste categorie omstandigheden, de omvang van het aandelenbelang, zal daarvan een belangrijk onderdeel uitmaken, maar er zijn meer relevante omstandigheden. Hierbij kan worden gedacht aan (i) het soort aandelen dat wordt gehouden, (ii) de rechten die een aandeelhouder op grond van een overeenkomst toekomen, (iii) het kopen van stemmen, (iv) de instructiebevoegdheid en (v) het toekennen van aanvullende bevoegdheden. Ondanks deze algemene vuistregels is de macht van de aandeelhouder altijd afhankelijk van de omstandigheden van het geval. Hierbij kan ook de gemiddelde opkomst bij algemene vergaderingen van aandeelhouders en de specifieke, statutair vereiste, meerderheden die nodig zijn voor het nemen van bepaalde besluiten relevant zijn.

Het komt er kort gezegd op neer dat hoe meer macht de aandeelhouder heeft, des te meer verantwoordelijkheid hij heeft2 en hoe meer rekening hij dient te houden met het vennootschappelijk belang. Dit is het gevolg van het feit dat een aandeelhouder met een doorslaggevende positie in de algemene vergadering van aandeelhouders dichter bij die vergadering komt te staan en de algemene vergadering van aandeelhouders het vennootschappelijk belang dient te behartigen. Die individuele aandeelhouder kan zich dan in mindere mate verschuilen achter zijn individuele positie ten opzichte van de algemene vergadering van aandeelhouders als orgaan.

Deze gedachte wordt bevestigd in het leerstuk van doorbraak van aansprakelijkheid, meer specifiek de indirecte doorbraak3 van aansprakelijkheid op grond van onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW).4 Het basisarrest in dit verband is het Osby-arrest,5 waarin door de Hoge Raad wordt overwogen:

Het inzicht en de zeggenschap is derhalve een belangrijke factor bij de vraag of een moedervennootschap aansprakelijk kan worden gehouden op grond van onrechtmatige daad.7 Bovendien mag dit inzicht en deze zeggenschap worden verondersteld aanwezig te zijn, wanneer de moedervennootschap binnen de juridische concernverhouding beslissende zeggenschap kan uitoefenen.8

Aandeelhoudersmacht kan onder omstandigheden ook gevolgen hebben voor de verantwoordelijkheid van de aandeelhouder tegenover een specifieke belanghebbende. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer prioriteitsaandelen zijn uitgegeven met het oog op de bescherming van een bepaald belang. De prioriteitsaandeelhouder zal – mijns inziens – in het bijzonder rekening moeten houden met dit belang. Hetzelfde geldt ten aanzien van het gouden aandeel.

Aandeelhoudersmacht heeft, evenals aandeelhoudersbelang, weinig tot geen invloed op het vennootschappelijk belang, omdat het primair ziet op de mate van (interne) verantwoordelijkheid van de individuele aandeelhouder om binnen de algemene vergadering van aandeelhouders het vennootschappelijk belang te vertegenwoordigen. Het speelt geen, althans in de regel geen belangrijke, rol met betrekking tot het inkleuren van het vennootschappelijk belang. Het speelt bovendien geen rol bij de vorming van het eigen belang van de aandeelhouder.