4.3.4.1 Eerste opvatting

In de literatuur lijkt doorgaans te worden overwogen dat de organisatierechtelijke en vermogensrechtelijke rechten voortvloeien uit de rechtsbetrekking waarin de aandeelhouder ten opzichte van de vennootschap staat; de lidmaatschapsverhouding. Hierboven werd Schwarz aangehaald, die overwoog:

Volgens Schwarz is het de rechtsbetrekking die tot gevolg heeft dat over en weer rechten en plichten ontstaan. Van der Grinten lijkt tot eenzelfde conclusie te komen:

Van der Grinten meent derhalve – evenals Schwarz – dat het aandeelhouderschap en niet het aandeel zelf deze rechten en plichten met zich mee brengt. Ook Bos volgt deze overweging en geeft daarbij nog specifieker aan waar deze rechten uit voortvloeien:

Bos benadrukt daarmee het sterkst dat de rechtsbetrekking als ‘bron’ van de rechten en plichten van de aandeelhouder dient te worden beschouwd. Eenzelfde redenering als Schwarz, Van der Grinten en Bos wordt voorgestaan door Van Solinge en Nieuwe Weme,4 Maeijer,5 Olaerts6 en Rensen.7 Wanneer deze opvatting in een schema wordt geplaatst, ziet zij er als volgt uit:

Dat de lidmaatschapsverhouding moet worden beschouwd als de bron van rechten en plichten voor de aandeelhouder lijkt ook voort te vloeien uit de regeling betreffende de ‘persoonsgebonden niet-gebondenheid’.8 Alleen de besloten vennootschap heeft deze regeling. Op grond van artikel 2:192 lid 1 slotzin BW kan een aandeelhouder niet tegen zijn wil worden gebonden aan extra verplichtingen zoals opgenomen in a, b en c van die bepaling. De (minderheids)aandeelhouder is door het tegenstemmen bij de (noodzakelijke) statutenwijziging persoonsgebonden nietgebonden aan de nieuwe statutaire bepaling die de aandeelhouders extra verplichting oplegt.9 Deze persoonsgebonden niet-gebondenheid is daarmee gebonden aan het aandeelhouderschap en niet aan het aandeel.10 Als gevolg hiervan wordt ook geconcludeerd dat de aandeelhouder niet gebonden zal zijn wanneer hij na het ontstaan van de persoonsgebonden niet-gebondenheid extra aandelen verwerft.11

Dat de persoonsgebonden niet-gebondenheid is verbonden aan het aandeelhouderschap en niet aan het aandeel, is een argument om te stellen dat de rechten en plichten uit het aandeelhouderschap en dus uit de lidmaatschapsverhouding voortvloeien. Uit die verhouding vloeit immers de persoonsgebonden niet-gebondenheid voort. Ook kan echter worden gesteld dat het hier gaat om een specifieke individuele verplichting, althans het niet-gebonden zijn aan die verplichting. Hieronder zal – vooral bij de derde en vierde opvatting – blijken dat een genuanceerdere opvatting mogelijk is.