2.2.5 Wijziging van de Wet toezicht verzekeringsbedrijf in verband met de Tweede richtlijn schade en de Tweede richtlijn leven (1990 en 1992)

De Eerste schaderichtlijn werd gevolgd door de Tweede schaderichtlijn3 en de Eerste levenrichtlijn door de Tweede levenrichtlijn4. Met de tweede generatie verzekeringsrichtlijnen werd beantwoord aan het communautaire streven naar vrije dienstverrichting binnen de Europese Unie. Onder vrije dienstverrichting moet in dit verband worden verstaan het door een schadeverzekeraar in een bepaalde lidstaat verzekeren van in een andere lidstaat gelegen risico’s, dan wel het door een levensverzekeraar sluiten van levensverzekeringen met ingezetenen in een andere lidstaat.5 De Tweede schaderichtlijn en de Tweede levenrichtlijn bevatten voorschriften over portefeuilleoverdracht waarbij rekening was gehouden met vrije dienstverrichting. De regeling van de portefeuilleoverdracht in de Wet toezicht verzekeringsbedrijf werd daarom eerst ten aanzien van de overdracht van een schadeverzekeringsportefeuille en vervolgens voor een levensverzekeringsportefeuille uitgebreid met bepalingen over een portefeuilleoverdracht van een dienstverrichtingsportefeuille.

Art. 51 lid 1 van de Wet toezicht verzekeringsbedrijf werd (in 1990) aangepast in verband met het bepaalde in art. 11 lid 26 van de Tweede schaderichtlijn waarin het ging om een portefeuilleoverdracht waarbij een vestigingsportefeuille een vestigingsportefeuille blijft en art. 11 lid 47 van de Tweede schaderichtlijn waarin het ging om een portefeuilleoverdracht waarbij een dienstverrichtingsportefeuille juist een dienstverrichtingsportefeuille blijft. Er werd tevens een geheel nieuw art. 51 lid 2 in de Wet toezicht verzekeringsbedrijf toegevoegd in verband met het bepaalde in art. 11 lid 38 van de Tweede schaderichtlijn waarin het ging om een portefeuilleoverdracht waarbij een dienstverrichtingsportefeuille een vestigingsportefeuille wordt. Op grond van art. 11 lid 5 van de Tweede schaderichtlijn dienden de toezichthoudende autoriteiten van de lidstaat van vestiging van de overdragende onderneming eerst instemming te hebben verkregen van de toezichthoudende autoriteiten van de lidstaat van dienstverrichting. Dat werd geregeld in een nieuw art. 52 lid 6.

Tegelijkertijd werd in art. 53 lid 4 Wet toezicht verzekeringsbedrijf9 een technische wijziging doorgevoerd die geheel losstond van de Tweede richtlijn schade. In de laatste volzin van lid 4 werd “de vooruitbetaalde premie” vervangen door “de vooruitbetaalde premie alsmede de voldane assurantiebelasting en de omslagbijdragen, bedoeld in de Wet medefinanciering oververtegenwoordiging en de Wet op de toegang tot ziektekostenverzekeringen” en werd “waarvoor de premie werd betaald” vervangen door “waarvoor de premie, de assurantiebelasting en de omslagbijdragen werden betaald.” Het betrof zoals gezegd een technische aanpassing die geheel losstond van art. 11 van de Tweede schaderichtlijn: “De wijzigingen in het vierde lid vloeien voort uit de nieuwe omschrijving van het begrip premie in artikel 1, onderdeel n, waardoor de assurantiebelasting en de omslagbijdragen in het kader van de Wet medefinanciering oververtegenwoordiging oudere ziekenfondsverzekerden en de Wet op de toegang tot ziektekostenverzekeringen niet langer in de premie zijn begrepen. De verzekeringnemer heeft evenwel bij premierestitutie tevens recht op teruggave van de daarbij behorende assurantiebelasting en de omslagbijdragen. De wijzigingen voorzien hierin.”10

Vervolgens werden (in 1992) op grond van art. 6 van de Tweede levenrichtlijn aan HOOFDSTUK IV A van de Wet toezicht verzekeringsbedrijf, waarin de regeling was opgenomen over Overdracht van rechten en verplichtingen uit overeenkomsten van levensverzekering, analoge bepalingen en zinsneden over dienstverrichting toegevoegd.

Bij de implementatie van art. 21 lid 1 van de Eerste schaderichtlijn en art. 25 lid 1 van de Eerste levenrichtlijn werd ten aanzien van de toestemming van de Verzekeringskamer in de bepalingen over portefeuilleoverdracht de verwijzing naar het voldoen aan de vereiste solvabiliteitsmarge (“indien de cessionaris, mede gelet op de overdracht, de vereiste solvabiliteitsmarge bezit”) bij de implementatie in de Nederlandse wet niet overgenomen op basis van de visie dat de vereiste solvabiliteitsmarge van de verkrijgende verzekeraar niet het enige criterium voor de Verzekeringskamer kon zijn.

In de tekst van art. 11 van de Tweede schaderichtlijn en art. 6 van de Tweede levenrichtlijn was in iets andere bewoordingen (“indien de toezichthoudende autoriteiten van de Lid-Staat van het hoofdkantoor van de overnemende onderneming verklaren dat deze onderneming, mede gelet op de overdracht, de vereiste solvabiliteitsmarge bezit”) ten aanzien van de toestemming van de toezichthoudende autoriteit eveneens een verwijzing naar de solvabiliteitsmarge van de verkrijger opgenomen.

Er werd bij de implementatie van deze tweede generatie verzekeringsrichtlijnen echter juist wel voor gekozen expliciet te bepalen11 dat de Verzekeringskamer geen toestemming verleent voor een overdracht indien de overnemende verzekeraar, mede gelet op de voorgenomen overdracht, niet de vereiste solvabiliteitsmarge bezit.

In de Memorie van Toelichting bij de wijziging van de Wet toezicht verzekeringsbedrijf in verband met de Tweede schaderichtlijn werd gesteld dat buiten twijfel stond dat deze eis al gold. Vervolgens werd daar opgemerkt dat de met de toezichtwetgeving beoogde bescherming van de belangen van alle verzekerden op de toezichthoudende autoriteiten de verplichting legt een portefeuilleoverdracht te toetsen aan de gevolgen daarvan voor het bedrijf van zowel de overdragende verzekeraar als de overnemende verzekeraar. Men vond het niet gewenst ook aan de overdragende verzekeraar de eis te stellen dat deze over de vereiste solvabiliteitsmarge beschikt. Dit omdat het zeer wel denkbaar was dat een verzekeraar een verliesgevende portefeuille wegens solvabiliteitsproblemen overdraagt. In zulke gevallen zou de Verzekeringskamer dan tot een afweging van de belangen moeten kunnen komen.12

In de Memorie van Antwoord bij de wijziging van de Wet toezicht verzekeringsbedrijf in verband met de Tweede schaderichtlijn werd vervolgens in antwoord op de vraag waarom het belang van de overblijvende verzekerden bij de overdragende verzekeraar niet expliciet in de wettekst werd opgenomen, nog eens vermeld dat de bescherming van de belangen van de verzekerden als uitgangspunt aan de toezichtwetgeving ten grondslag ligt. Dit legt op de Verzekeringskamer de verplichting een portefeuilleoverdracht te toetsen aan de gevolgen daarvan voor de belangen van de overblijvende verzekerden van de overdragende verzekeraar. Een aparte toetsingsgrond daartoe vond men overbodig.13

Dit maakte duidelijk dat de wettekst dat de Verzekeringskamer geen toestemming verleent voor een overdracht indien de overnemende verzekeraar, mede gelet op de voorgenomen overdracht, niet de vereiste solvabiliteitsmarge bezit, zo moest worden gelezen dat het een minimum voorwaarde is dat de verkrijgende verzekeraar over de vereiste solvabiliteitsmarge beschikt. De Verzekeringskamer kon dus ook in verband met andere bezwaren besluiten geen toestemming te verlenen.

Voor wat betreft de overdracht van een levenportefeuille bleek dat overigens eigenlijk ook al uit de tekst van art. 53c lid 4 Wet toezicht verzekeringsbedrijf uit 1987 met de zinsnede dat de Verzekeringskamer de verzekeraar schriftelijk toestemming tot de overdracht verleent als “tegen de overdracht ook bij de Verzekeringskamer geen bezwaren bestaan of aan deze bezwaren is tegemoetgekomen”.